I SA/Ol 738/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2021r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: 1. oddalić wniosek skarżącego z dnia 21 czerwca 2021r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy; 2. odrzucić skargę. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (dalej jako: "skarżąca", "spółka", "strona") wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"r., w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zarządzeniem z dnia 16 listopada 2020 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pismem z dnia 1 grudnia 2020 r. Skarżąca zwróciła się o zwolnienie z kosztów sądowych z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową. Pismem z dnia 7 grudnia 2020 r. skarżąca została wezwana do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr), w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie pouczono stronę, iż nieuzupełnienie powyższego braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania zgodnie z treścią art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Termin do uzupełnienia braku formalnego wniosku został zakreślony na 7 dni od daty doręczenia wezwania i upłynął bezskutecznie z dniem 29 grudnia 2020 r. Wobec powyższego Starszy Referendarz Sądowy zarządzeniem z 25 stycznia 2021r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy Następnie wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu (nadanym 1 lutego 2021r. – data stempla pocztowego), o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a, Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego na kwotę 100 zł. Uzasadniając wniosek spółka podniosła, że była świadoma swojego uczestnictwa w postępowaniu sądowym i na tę okoliczność zabezpieczyła środki, które zostały jednak zajęte w drodze egzekucji. Wskazała, iż nie uzupełniła braku formalnego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (I SPP/Ol 149/20), gdyż była przekonana, że lada moment zgromadzi środki potrzebne na uiszczenie wpisu w sprawie. Wyjaśniła, że pojawiły się nowe trudności finansowe, których Spółka nie była w stanie przewidzieć. Postanowieniem z 10 marca 2021r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że spółka nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna spółki pozwalała na poniesienie przez nią wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżąca, pomimo sygnalizowanych trudności, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Za rok 2019 i 2020 osiągnęła zysk w wysokości około "[...]" zł. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Pismem z dnia 13 kwietnia 2021r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Postanowieniem z dnia 5 maja 2021r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 10 marca 2021r. r. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 maja 2021r. ponownie wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Do wykonania powyższego zakreślono stronie skarżącej siedmiodniowy termin, liczony od dnia następnego po dniu doręczenia przedmiotowego zarządzenia, informując jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi. Powyższe wezwanie zostało odebrane przez skarżącą 14 czerwca 2021 r. co potwierdza Urzędowe Poświadczenie Odbioru (UPD) znajdujące się w aktach sprawy. Termin wyznaczony do uiszczenia wpisu upłynął więc z dniem 21 czerwca 2021 r. W terminie tym wpis od skargi nie został uiszczony. Skarżąca wpisu nie uiściła, złożyła natomiast kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (bez zastosowania formularzu "PPF; data nadania 21 czerwca 2021r. – stempel pocztowy) przedstawiając co do zasady argumentację analogiczną do formułowanej już wcześniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy się odnieść do ponowionego wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy z 21 czerwca 2021r. Wniosek ten, w świetle przedstawionych wyżej okoliczności sprawy, traktować należy jako czynność zmierzającą wyłącznie do przedłużenia postępowania, która tylko formalnie ma charakter wniosku, o którym mowa w art. 243 §1 p.p.s.a. Zgodnie z przepisami art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga charakter uznaniowy regulacji normatywnej w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej. Oznacza to, że nawet gdy zostaną spełnione przesłanki prawa pomocy, sąd nie musi, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia konstytucyjnego prawa do sądu. Ponadto podkreślić należy, że to na wnioskodawcę przepisy przenoszą obowiązek wykazania wymienionych przesłanek, przy czym strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na ten cel (postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, opublikowane na stronie internetowej http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że skarżąca składała wcześniej wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i oświadczenie przewidziane art. 252 p.p.s.a. Ocena zasadności wniosku Skarżącej została przeprowadzona i zostały wydane w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcia. Z analizy wniosków o przyznanie prawa pomocy Skarżącej wynika, że jej sytuacja nie uległa zmianie i nie powstały żadne nowe okoliczności w tym zakresie. Skarżąca we wniosku z 21 czerwca 2021r. wskazywała m.in., że: "Tak jak wspomniałem, we wcześniejszym wniosku, wszystkie wydatki są przez firmę planowane z dużym wyprzedzeniem i dzięki temu firma jest w stanie zapłacić w terminie za wszystkie usługi, jakie zostały wykonane na rzecz firmy." Skarżąca potwierdza zatem fakt, ze zachowała płynność finansową – istotny z punktu widzenia oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy – ale również odnosi się do wcześniejszych wniosków i wskazywanych w nich faktów. Tym samym kolejny wniosek nie wskazuje na nowe okoliczności faktyczne. Skarżąca dokonuje właściwie jedynie nieznacznego uzupełnienia swojej wcześniejszej argumentacji i oceny swojej sytuacji ekonomicznej. Nie bez znaczenia jest również fakt, ze ignoruje ona konieczność składnia wniosków na urzędowym formularzu PPPr, mimo, że winna mieć świadomość – w oparciu o wcześniejszy przebieg postępowania – takiej konieczności. Potwierdzać to może tylko tezę, ze wniosek z 21 czerwca 2021r. miał służyć przedłużeniu postępowania. Podkreślić należy, że pomimo oddalenia wniosków o przyznanie prawa pomocy i wezwania Skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi, nie został on zapłacony. Zamiast uiszczenia wpisu Skarżąca składa ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy powołując się na dotychczas wskazywane okoliczności, które były już przedmiotem analizy w sprawie. Zdaniem Sądu takie zachowanie skarżącej praktycznie uniemożliwia procedowanie w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, a co za tym idzie stanowi nadużycie przysługującego Skarżącej prawa do terminowego załatwienia sprawy. Podkreślić należy, że nadużyciem prawa jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Tak właśnie zachowuje się Skarżąca kolejny raz ponawiając wniosek o przyznanie prawa pomocy w oparciu o te same okoliczności, które były już rozpatrzone. W doktrynie przyjmuje się, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa sprzeciwia się jej sensowi i nie może zasługiwać na ochronę. ( M. Warchoł Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i prawo 2007/11/49; T. Cytowski Procesowe nadużycie prawa PS 2005/5/81). Z powyższych względów Sąd orzekł jak w punkcie 1 postanowienia. Odnosząc się do konsekwencji nie uiszczenia wpisu od skargi mimo upływu terminu określonego w wezwaniu wskazać należy, że zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. – skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z kolei stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym celu przewodniczący wzywa wnoszącego pismo (skargę) aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Z powołanej regulacji wynika, że terminowe opłacenie skargi stanowi istotny element, którego brak uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Jednocześnie skarga dotknięta brakiem formalnym również uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Wezwanie zostało doręczone skarżącej 14 czerwca 2021r. co potwierdza Urzędowe Poświadczenie Odbioru (UPD) znajdujące się w aktach sprawy. Termin wyznaczony do uiszczenia wpisu skargi upłynął z dniem 21 czerwca 2021 r. Do chwili obecnej wpis od skargi nie został uiszczony. Należy wskazać, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy – złożony przez Skarżącą pismem z dnia 21 czerwca 2021 r. – nie zawiesił terminu wyznaczonego do uiszczenia wpisu. Nieuiszczenie wpisu przez Skarżącą w terminie wskazanym w wezwaniu dokonanym po prawomocnym utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy powoduje w konsekwencji, że skarga, jako nieopłacona podlega odrzuceniu. Inna interpretacja przepisów dotyczących kosztów sądowych i prawa pomocy umożliwiłaby stronie skuteczne blokowanie możliwości rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd, poprzez składanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, prowadząc do przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 1037/17; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 11 października 2019 r sygn. akt III SA/Wa 1160/18; postanowienie NSA z dnia 23 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 60/09, z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt I FZ 49/18; orzeczenia dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł uchronić skarżącej przed ujemnymi następstwami niewykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Podkreślenia wymaga, że zaprezentowany pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo następujące postanowienia: z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 60/09, z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 3379/13, z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 810/14, z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 564/14, z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14 czy z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt I FSK 1439/15, 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OZ 252/21, 17 lipca 2020r. sygn. akt II FZ 285/20 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem (http:// orzeczenia. nsa. gov. pl). Podobne stanowisko zajął również WSA w Gliwicach w postanowieniu z 31 maja 2021r. sygn. akt III SA/Gl 102/19, a także WSA w Olsztynie w postanowieniu z postanowieniu z 3 marca 2017r. sygn. akt I SA/Ol 501/16. Powtórzyć zatem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną oceną możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Wniosek taki nie uchyla bowiem skutków prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania i obowiązku uiszczenia przez stronę wymaganego wpisu. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni zatem strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 11 maja 2010 r. sygn. II OSK 831/10; postanowienie z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 536/13; postanowienie NSA z dnia 21 marca 2012r. sygn. II GZ 95/12). W postanowieniu z 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1924/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przed zastosowaniem rygoru określonego w zarządzeniu ponownie wzywającym do uiszczenia wpisu sąd powinien rozważyć, na podstawie art. 165 p.p.s.a., czy wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, które powodowałyby istotną zmianę tej sytuacji w stosunku do stanu ustalonego we wcześniejszym, prawomocnym orzeczeniu. W przedmiotowej sprawie, Skarżąca w ponowionym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazała nowych istotnych okoliczności sprawy, które mogły by mieć znaczenie prawotwórcze w kontekście oceny zasadności jej wniosku. W istocie powieliła bowiem argumentację zgodnie z którą mimo, że ma zachowaną płynność finansową nie jest w stanie uiścić kwoty wpisu sadowego w wysokości 100 zł. W tej sytuacji, uwzględniając przytoczone wcześniej poglądy co do warunków skuteczności ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, należało uznać, że wniosek skarżącej z 21 czerwca 2021 r. nie przerwał terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wynikającego z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 28 maja 2021 r. Wobec nieuiszczenia wpisu spełniona została przesłanka odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Z tego względu należało Sąd orzekł jak w punkcie 2 postanowienia.