I SA/Wr 290/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata sprawy ze skargi Z.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 27 listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r wraz z odsetkami za miesiące marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2007r.postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata ze wskazaniem osoby adwokata z imienia i nazwiska. We wniosku skarżący podał, że obecnie jest zatrudniony na umowę o pracę z minimalnym wynagrodzeniem w kwocie 1.600 zł (brutto), natomiast posiadane oszczędności wydatkował na bieżące utrzymanie. Podał także, iż z tytułu zajmowania mieszkania żony, z którą pozostaje w separacji, ponosi wydatki w kwocie 400 zł, oraz spłaca kredyt gotówkowy kwotą 400 zł miesięcznie. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, będącej jedynym źródłem przychodów, w latach 2011 i 2012 wnioskodawca odpowiednio uzyskał dochód w kwocie 10.900,15 zł (przy przychodzie w kwocie 1.157.028,41 zł) oraz poniósł stratę w kwocie 13.147,05 zł (przy przychodzie w kwocie 285.822,53 zł), natomiast jego żona poniosła stratę w kwocie 47.218,37 zł (przy przychodzie w kwocie 23.512 zł) oraz uzyskała dochód w kwocie 2.133,16 zł (przy przychodzie w kwocie 155.049,99 zł). Wykonywanie działalność spółki jawnej, której wspólnikiem jest skarżący, zostało zawieszone w dniu 5 lutego 2013 r. Brak natomiast informacji o losach A. Z.U. Aktualnie żona wnioskodawcy uzyskuje przychód z tytułu czynszu w kwocie 5.596,50 zł miesięcznie. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w dniu 27 marca 2013 r. dokonała przelewu na rachunek bankowy skarżącego kwoty 4.472,25 zł tytułem "spłata raty", natomiast na jej rachunek bankowy dokonano w dniu 12 marca 2013 r. wpłaty kwoty 10.000 zł bez podania tytułu wpłaty. Nadto w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2013 r. skarżący oświadczył, że spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi około 550 zł (przedłożył potwierdzenia wpłat gotówkowych dokonywanych przez skarżącego na rachunek bankowy skarżącego w Mbanku) i nie prowadzi gospodarstwa domowego z żoną, która "jest w trakcie zakładania sprawy rozwodowej", a jedynie partycypuje w kosztach jego utrzymania w kwocie 400 zł miesięcznie. Małżonka skarżącego ponosi koszty utrzymania mieszkania, będącego ich współwłasnością, w kwocie 933,87 zł miesięcznie. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunku bankowego a nieruchomość położona we W. przy ul. [...] (z przedłożonego odpisu KW wynika że jest to lokal użytkowy) należy do J.A. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2013 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od wyżej wskazanej skargi w kwocie 2.000 zł. Postanowieniem z 27 maja 2013 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od wydanego w tej sprawie postanowienia. W uzasadnieniu wskazał m.in., że wbrew ustaleniom referendarza nie posada rachunku bankowego. Przelew w kwocie 4472, 25 zł dotyczy kredytu na zakup samochodu, który wedle oświadczenia skarżącego nie jest już jego własnością bowiem został sprzedany żonie, a środki ze sprzedaży przeznaczył na koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast stroną umowy kredytowej, z powodów finansowych pozostał skarżący, ale to żona spłaca ów kredyt na rachunek banku. Ponadto skarżący oświadczył, że mieszkanie w którym zamieszkuje należy do jego żony, bowiem małżonkowie przy okazji separacji dokonali podziału majątku, a skarżący obecnie korzysta jedynie z jej uprzejmości. W opinii wnioskodawcy, jego małżonka nie ma ani możliwości finansowych ani nawet obowiązku uiszczenia kosztów sądowych związanych pośrednio z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Natomiast lokal (użytkowy), z którego w przeszłości korzystał na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej należy do żony wspólnika. Zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2013 r. wobec dostrzeżonych braków, Sąd wezwał skarżącego do złożenia kompletnego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przekazanie informacji o losach prowadzonej przez skarżącego w ramach A. "Z.U." działalności gospodarczej, poprzez przesłanie odpisów stosownych dokumentów. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał wypełniony kompletny formularz wniosku oraz ponownie wyciąg z KRS Spółki Jawnej "B." ze wzmianką o zwieszeniu wykonywania działalności gospodarczej w formie spółki z dniem 5 lutego 2013 r.( k.107 verte). Z przedłożonego wniosku, ponad informacje dotychczas wskazane przez skarżącego wynika, że skarżący uzyskiwane dochody, poza kosztami utrzymania, przeznacza na spłatę kredytu gotówkowego, który został zaciągnięty na bieżące utrzymanie skarżącego w okresie, kiedy nie osiągał żadnych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1). Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do tej grupy, zdaniem Sądu- w świetle dotychczasowych oświadczeń strony (wieloletnie prowadzenie działalności gospodarczej przynoszącej znaczne przychody) i niekompletnej dokumentacji przez nią zaoferowanej- skarżącego nie można zaliczyć. Już te wątpliwości powodują, że w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu oraz przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca zamieszkując wspólnie z żoną w jej mieszkaniu, jednocześnie pozostając z nią w separacji (co skutkuje min. ustrojem rozdzielności majątkowej małżonków) poza faktycznymi wydatkami związanymi z partycypowaniem w kosztach utrzymania mieszkania małżonki w kwocie ok 400 zł posiada znaczne ( w stosunku do deklarowanych dochodów w kwocie 1600 zł brutto) obciążenia finansowe w kwocie ok 550 zł z tytułu ciążących na nim zobowiązań kredytowych regulowanych dobrowolnie. Należy zatem wskazać, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić występujące dotychczas w sprawie opłaty sądowe tj. wpis i rozłożyć w czasie, ograniczając niektóre wydatki, poprzez gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zadeklarowane dochody skarżącego pozostają na poziomie zbliżonym od wskazanych wydatków, jednakże nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że mimo separacji skarżący zamieszkuje razem z żoną, a małżonka skarżącego uzyskuje znaczne przychody z tytułu najmu (ok.5500 miesięcznie) oraz prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Działalność ta, co dobitnie obrazuje przedłożona dokumentacja przyniosła w 2012 wysokie przychody (w 2012 r. kwota 155 049,99 zł.). Fakt straty w działalności gospodarczej (wykazany przez małżonkę w 2011r. a skarżącego w 2012 r.) jest wynikiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów. To z kolei świadczy o posiadaniu środków na ich poniesienie. Poza tym koszty podatkowe, dochód, strata, są wielkościami z zakresu rozliczeń w podatku dochodowym i zazwyczaj nie odzwierciedlają faktycznej kondycji finansowej prowadzącego działalność, w tym przypadku wnioskodawcy i jego małżonki. Nadto w istocie małżonkowie pozostają w separacji, skutkiem której ustała między nimi małżeńska wspólność majątkowa, jednakże wbrew argumentacji wnioskodawcy, w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Małżonkowie separowani obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeśli wymagają tego względy słuszności - art. 614 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788). Obowiązek pomocy może przybierać zarówno aspekt majątkowy, jak i osobisty. W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa w znacznym stopniu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Nadto wymaga bezwzględnego podkreślenia, że skarżący mimo dwukrotnego wezwania ( pismem z dnia 22 kwietnia 2013 r. k.26 oraz pismem z dnia 27 czerwca 2013 r. k.98) nie przekazał informacji o losach prowadzonej przez niego pod firmą A. Z.U. działalności gospodarczej, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżący np. w 2007 r, osiągał przychody także z tytułu prowadzenia tej działalności. Zestawienie powyższych okoliczności z jednoczesną analizą wskazanych przez stronę wydatków przy uwzględnieniu reguł logicznego myślenia oraz zasad doświadczenia życiowego pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych, które na tym etapie wynoszą 2000 zł tytułem wpisu od skargi i stanowią co do zasady najwyższy koszt w sprawie. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Z podanych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.