II FZ 198/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Go 95/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skarg L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 17 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Pismem z 3 grudnia 2018 r. L. G. (dalej: skarżący) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystosował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 17 października 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. W załącznikach do rzeczonego pisma przedłożono dowód uiszczenia części wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz odpis skargi. Z uwagi na brak odnotowania wpływu środków pieniężnych tytułem pozostałego wpisu sądowego w wysokości 1300 zł, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 31 stycznia 2019 r. skarżący został wezwany do uiszczenia brakującego wpisu. Jednocześnie pismem z 4 lutego 2019 r. sąd wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie pełnomocnictwa uprawniającego do występowania przed sądami administracyjnymi w oryginale lub prawidłowo uwierzytelnionej kopii. W reakcji na powyższe pismem z 12 lutego 2019 r. skarżący przedłożył dowód uiszczenia brakującej opłaty od skargi oraz kserokopię pełnomocnictwa niepoświadczoną za zgodność z oryginałem. Postanowieniem z 26 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę inicjującą postępowanie, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2018 poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 8 marca 2019 r. skarżący zaskarżył rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, podnosząc, iż w aktach sprawy administracyjnej znajduje się prawidłowo poświadczony za zgodność z oryginałem odpis pełnomocnictwa, co czyni zadość wymogom stawianym na etapie sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skarga, której braki formalne nie zostały uzupełnione, podlega odrzuceniu przez sąd. Problem prawny, który legł u podstaw niniejszej sprawy, był dotychczas przedmiotem wielu wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanych w następujących orzeczeniach: wyrok NSA z 15 maja 2018 r., I FSK 1379/16; wyrok NSA z 9 czerwca 2016 r., II GSK 241/15; postanowienie NSA z 19 listopada 2013 r., II GZ 654/13; postanowienie NSA z 2 września 2013 r., I FSK 1373/13; postanowienie NSA z 8 kwietnia 2013 r., I FSK 142/13; postanowienie NSA z 20 marca 2013 r., I OSK 503/13; wyrok z 21 kwietnia 2005 r., FSK 1551/04; wyrok z 7 października 2005 r., FSK 2137/04; wyrok z 4 stycznia 2006 r., I FSK 334/05; wyrok z 26 maja 2006 r., II FSK 322/05; postanowienie z 15 czerwca 2007 r., II FSK 707/06; postanowienie z 22 sierpnia 2008 r., II FSK 829/07; postanowienie z 23 września 2008 r., I FSK 347/08; postanowienie z 13 lutego 2009 r., II FSK 1692/07; postanowienie z 26 maja 2009 r., II FSK 413/09; postanowienie z 27 listopada 2009 r., II FSK 430/09). Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w powyższych rozstrzygnięciach pełnomocnictwo złożone w postępowaniu administracyjnym nie umocowuje pełnomocnika przed sądem administracyjnym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela rzeczone poglądy, uznając je za własne i czyniąc punktem wyjścia dla dalszych rozważań w sprawie. Pełnomocnictwo należy złożyć do każdej indywidualnej sprawy sądowoadministracyjnej. Powyższe wynika z odrębności każdego postępowania sądowoadministracyjnego, co oznacza nie tylko konieczność wyrażenia woli działania przez danego pełnomocnika w stosunku do każdego z postępowań odrębnie, ale również konieczność wyrażenia tejże woli nawet w sytuacji uprzedniej reprezentacji tego pełnomocnika na etapie administracyjnym. Postępowanie administracyjne jest procedurą osobną w stosunku do postępowania sądowoadministracyjnego, nie stanowi jego kontynuacji, wszakże stosuje się do nich dwie odrębne regulacje ustawowe. Przepisy p.p.s.a. stanowią podstawę dokonywanej przez sądy kontroli działalności organów administracji publicznej, dlatego nie może być tutaj mowy o jakiejkolwiek ciągłości pomiędzy jednym a drugim postępowaniem. Przepis art. 37 § 1 p.p.s.a., nakazując przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy stosowny dokument, reguluje właśnie postępowanie przed sądem administracyjnym, a więc to do akt sądowych dokument dołączyć należy. Nie zwalnia zatem od obowiązku określonego w art. 46 § 3 w związku z art. 37 § 1 p.p.s.a., tj. przedłożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ani przedłożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym ani złożenie tego dokumentu do innej sprawy sądowoadministracyjnej z upoważnieniem do występowania we wszystkich sprawach przed sądami administracyjnymi (postanowienie NSA z 5 września 2008 r., I FSK 536/08). W takiej sytuacji wszakże obowiązkiem pełnomocnika jest dołączenie drugiego jego egzemplarza albo sporządzenie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa z dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych (wyrok NSA z 7 października 2005 r., FSK 2137/04 oraz wyrok z 20 marca 2001 r., V SA 2663/00, który zachował aktualność pod rządami p.p.s.a.; por. B. Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 120; H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 207; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 84). Na gruncie omawianego przepisu przez pojęcie "akta sprawy" należy rozumieć akta sprawy sądowoadministracyjnej jako sprawy nowej, odrębnej od sprawy administracyjnej, a nie akta administracyjne, co wynika z zakresu regulacji p.p.s.a. Skoro art. 37 § 1 p.p.s.a. wymaga w postępowaniu sądowoadministracyjnym pozostawienia pełnomocnictwa w aktach sprawy, a nigdzie w ustawie nie wyrażono wyjątku od tego obowiązku, pełnomocnictwo złożone w postępowaniu administracyjnym nie umocowuje pełnomocnika przed sądem administracyjnym. Niezależnie jednak od powyższego, należy poddać emfazie, iż w praktyce jurydycznej tutejszego sądu rysuje się trafna w ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę praktyka zwracania uwagi na zagadnienie wymogów formalnych w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu. Uprawnienie strony do uzyskania kontroli aktu administracyjnego przez sąd, stanowiące konstytucyjne prawo do sądu, winno mieć prymat nad rozpoznawaniem skargi w sposób zbyt formalny i nadto rygorystyczny. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni popiera stanowisko rysujące się w dorobku tego sądu, iż w razie rysujących się wątpliwości co do określonej czynności, zwłaszcza przy zakreślonym rygorze formalnego zakończenia sprawy przez odrzucenie skargi, należy uwzględnieniu okoliczności sprawy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, aby zapewnić zainteresowanym możliwie najszerszą ochronę wspomnianego prawa do sądu (postanowienie NSA z 20 sierpnia 2013 r., II OSK 1817/13, postanowienie NSA z 5 lipca 2017 r., II FZ 339/17, postanowienie NSA z 24 maja 2013 r., II OSK 1188/13). Należy bowiem wyjaśnić, iż skarga inicjująca postępowanie w sprawie na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego mogła zostać wniesiona osobiście przez skarżącego, bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Z tego względu uzupełnienie braków formalnych skargi w postaci braku podpisu osoby upoważnionej do jej wniesienia (brak wykazania umocowania przez pełnomocnika), może nastąpić również poprzez podpisanie skargi przez samą osobę skarżącą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji pozwala wyprowadzić wniosek, iż odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania w określonym stanie prawnym może wypełniać przesłankę nieważności postępowania sądowego, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż sąd pierwszej instancji słusznie stanął na stanowisku, iż umocowanie do działania w imieniu strony nie zostało prawidłowo wykazane, a więc do usunięcia tego braku skargi należało wezwać w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Mając jednak na względzie brak rygoru radcowsko-adwokackiego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a tym samym możność złożenia skargi osobiście przez stronę, działanie sądu pierwszej instancji uznać należało za przedwczesne, wszak zasadnym metodycznie było uprzednie wezwanie skarżącego do stawiennictwa i osobistego podpisania skargi. Dopiero brak dokonania tejże czynności mógłby legitymować sąd do zastosowania sankcji, o której w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.