I SA/Kr 38/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazu płatniczego, ustalającej solidarnie zobowiązanym, wymiar podatku na 2016r. oraz ustalenie nowego wymiaru zobowiązania podatkowego na 2016r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017r., oddalające wniosek U. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. U. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie jej prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Ww. wniosek, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału został uzupełniony, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest wykonywany zawód farmaceuty, przynoszący dochód w wysokości 2.000 zł netto. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawczyni zostały wyliczone na kwotę 1.500 zł. W skład majątku U. K. wchodzą dwie działki budowlane [...] (we współwłasności) i [...] położone przy ul. [...] w Z. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych, gdyż prowadzona przez nią działalność gospodarcza – wbrew optymistycznym danym przekazywanym przez GUS – jest na skraju bankructwa, tak jak każda działalność prowadzona przez rodzimych przedsiębiorców. Z uwagi na to, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych U. K., została ona wezwana, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - udokumentowanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] w T. oraz wykazania, czyją własność stanowi ta nieruchomość; - oświadczenie, czy wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (skarżąca A. K. wykazuje ten sam adres zamieszkania) – w drugim przypadku należało wymienić osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, podając ich imiona, nazwiska, stopień pokrewieństwa oraz wykazać stan majątkowy tych osób (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródło oraz wysokość ich miesięcznych dochodów; - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego skarżącej za 2016r., a w przypadku gdyby zeznanie takie nie zostało jeszcze złożone – zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości jej przychodów i dochodów za 2016r.; - odpisów zeznań podatkowych osób pozostających ze nią we wspólnym gospodarstwie domowym za 2016r.; - wykazu wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (osobistych i firmowych) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy, wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (m. in. opłaty za prąd, gaz, wodę, odpady, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp.; - oświadczenia, czy jest właścicielką pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę i rok produkcji. Udzielając odpowiedzi na wezwanie U. K. oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje przy ul. [...] w T. w domu, stanowiącym wcześniej własność rodziców, a następnie przekazanym umową darowizny z dnia 28 maja 1999r. siostrze wnioskodawczyni, N. K. Mimo skromnych dochodów, skarżąca dokłada się do mediów oraz do kosztów zakupu węgla opałowego, który stanowi znaczny wydatek w sezonie grzewczym. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza, zapewnia jej dochód na granicy minimum socjalnego. Cały miesięczny dochód pochłaniają wydatki na skromne życie, dopłaty do mediów, opłaty za telefon, od czasu do czasu zakup obuwia i odzieży. Wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką samochodu marki T., rok produkcji 2002. Siostra skarżącej, A. K., jest okresowo zameldowana pod tym samym adresem, ale na stałe mieszka i pracuje na emigracji. Druga siostra skarżącej, N. K., również jest zameldowana w T., ale mieszka i pracuje w K. Natomiast z dokumentów źródłowych, załączonych do pisma z dnia 22 maja 2017r. wynika, że skarżąca w roku 2016 z prowadzonej działalności gospodarczej w formie A. i. L. S.C. U. K., J. K. w T., osiągnęła przychód w wysokości 312.275,26 zł, przy kosztach jego uzyskania 271.884,72 zł, co dało dochód w wysokości 40.390,54 zł. Obroty na firmowych rachunkach bankowych strony w P. S.A. przedstawiały się następująco: w lutym 2017r. suma wpływów 23.748,05 zł, suma wydatków 21.794,65 zł, saldo końcowe 8.490,73 zł, w marcu 2017r. wpływy 25.649,83 zł, wydatki 27.102,93 zł, saldo 7.037,63 zł, a w kwietniu 2017r. wpływy 23.821,37 zł, wydatki 23.930,53 zł, saldo 6.928,47 zł. Każdy z trzech wyciągów z rachunków bankowych opatrzony został adnotacją, że saldo pozostałe na koncie na końcu miesiąca stanowi zabezpieczenie na zapłatę składek ZUS na ubezpieczenie społeczne, zapłacenie podatków do urzędu skarbowego oraz zapłatę hurtowniom za dostarczony towar i opłaty bankowe. Saldo stanowi własność spółki cywilnej. Przedłożona faktura za wodę z dnia 3 marca 2017r., opiewa na kwotę 87,72 zł, faktura proforma za gaz z dnia 15 listopada 2016r. za okres od 9 marca 2017r. do 9 maja 2017r., opiewa na kwotę 200,36 zł, a faktury za energię elektryczną z dnia 8 maja 2017r., stanowiące rozliczenie sprzedaży za okres od 7 listopada 2016r. do 7 maja 2017r., opiewają na kwoty 681,59 zł i 38,07 zł. Wszystkie faktury wystawione są na A. K. Rachunek za usługi telekomunikacyjne za kwiecień 2017r., wystawiony na A. K., opiewa na kwotę 31,98 zł, a składka łączna za polisę ubezpieczeniową dotyczącą samochodu marki T., stanowiącego własność U. K. za okres od 26 kwietnia 2017r. do 25 kwietnia 2018r. wynosi 1.224 zł. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017r. referendarz sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając okoliczności sprawy uznał on, że jej sytuacja materialna, pozwala na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych bez uszczerbku w środkach zabezpieczających jej konieczne utrzymanie. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, że żyje na granicy minimum socjalnego i nie stać jej na ponoszenie kosztów sądowych. Wskazała, że danina publiczna, jaką została obciążona była niesłuszna, poczyniła na ten temat szersze wywody i uznała, że nie widzi podstaw, aby uiszczać dodatkową daninę publiczną w postacie opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty, powinny uzasadniać jej żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawczyni spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawczyni ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił referendarz sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie współpracowała ona z Sądem, przedkładając odpowiednie oświadczenia i dokumenty źródłowe na okoliczność wykazania jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, jednak analiza powyższego – zasadnie doprowadziła referendarza sądowego do przekonania, że ma ona możliwość uiszczenia kosztów sądowych we własnym zakresie. Należy w pierwszej kolejności zaaprobować analizę referendarza sądowego, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej A. im. L. U. K., J. K. w T. przynosi jej dochody, które w 2016r. wyniosły 40.390,54 zł przy przychodzie w wysokości 312.275,26 zł. Dane te niewątpliwie świadczą o tym, iż działalność skarżącej jest dochodowa. Słusznie wskazał orzekający w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). W ocenie Sądu, powyższa analiza referendarza nie jest sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy. Słusznie odniósł się referendarz sądowy do danych na stronie internetowej I. P. i S. S. (www.[...]), gdzie minimum socjalne dla jednoosobowych gospodarstw pracowniczych w 2016r. wynosiło 1.098,18 zł. Natomiast środki, które uzyskuje skarżąca z prowadzonej działalności gospodarczej przekraczają te wielkości kilkakrotnie, bowiem jej średni miesięczny przychód w 2016r. wynosił 26.023 zł, a dochód 3.366 zł. Powyższe czyni niezasadnym zarzut skarżącej, że nie jest ona w stanie pokryć kosztów sądowych, nawet czasowo oraz że żyje na granicy minimum socjalnego i nie stać jej na podnoszenie przedmiotowej daniny publicznej. Powyższe argumenty i zarzuty skarżącej pozbawione są spójności i stoją w sprzeczności z danymi, które wynikają z dokumentów źródłowych oraz oświadczeń, które sama złożyła. W kontekście powyższego wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, czego nie odnotowano w realiach niniejszej sprawy. W tym miejscu należy też zwrócić uwagę na stanowisko utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 17.11.2011r., sygn. akt I FZ 321/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Nadto, skarżąca powinna mieć świadomość tego, iż wszczynając postępowanie sądowe, musi partycypować w kosztach sądowych, nie może ich bowiem przerzucać na obywateli. Oczekiwania skarżącej, iż mimo niezasadności jej wniosku, Skarb Państwa poniesie za nią przedmiotowe koszty sądowe są błędne. Takie przekonanie skarżącej nie upoważnia do przyznania jej prawa pomocy, byłoby to bowiem sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Nie można także tracić z pola widzenia, że skarżąca nadal jest aktywnym przedsiębiorcą, dysponuje i obraca środkami pieniężnymi w kwotach znacznie przekraczających należne w sprawie koszty sądowe. Z przedłożonych wyciągów z firmowego rachunku bankowego wynika, że miesięczne obroty bezgotówkowe apteki kształtują się na poziomie przekraczającym 20 tys. zł, a wydatki równoważone są wpływami. Tym samym nie można stwierdzić, aby skarżąca prowadząca działalność gospodarczą, w której miesięczne obroty bezgotówkowe oscylują miedzy 21 tys. zł a 27 tys. zł nie była w stanie pozyskać środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Słusznie ocenił referendarz sądowy, że skarżąca nie wykazała, aby ponosiła wydatki szczególnego rodzaju, które uniemożliwiłyby jej opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedłożone faktury za wodę, gaz, prąd wystawione na A. K. - ojca skarżącej nie obciążają jej w pełnej wysokości, bo jak wynika z oświadczenia strony z dnia 22 maja 2017r., jedynie "dokłada się do mediów" oraz kosztów zakupu węgla opałowego. Skarżąca nie podała przy tym, w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkują również jej rodzice. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie jej z kosztów sądowych w realiach sytuacji finansowej, w jakiej obecnie się znajduje, byłoby nadużyciem i przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji, tym bardziej, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, prawo pomocy stosowane jest w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. A ponadto nie należy zapominać, że ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wobec powyższych okoliczności, Sąd stwierdził, że dane przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami, przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Dodać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej skarżącej. Referendarz sądowy, aby wydać słuszne rozstrzygnięcie w zakresie przyznania prawa pomocy, wezwał skarżącą w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów. Uczynił to, aby pozyskać pełne informacje na temat aktualnej sytuacji bytowej skarżącej oraz na okoliczność wykazania jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które to informacje doprowadziły go do wydania słusznego i prawidłowego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. W przypadku skarżącej wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztów sądowych, przekracza jej możliwości finansowe. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do sytuacji majątkowej skarżącej. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe, a wniosek skarżącej za niezasadny. Na marginesie Sąd zauważa, że kwestie merytoryczne dotyczące postępowania, na które powoływała się skarżąca w sprzeciwie będą przedmiotem kontroli Sądu, gdzie w ramach swej kognicji zbada on, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.