I SA/Op 373/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w związku z wnioskiem skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. skargi E. B. (dalej jako: skarżąca, strona) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 kwietnia 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, oddalił skargę. Pismem z dnia 26 października 2015 r. (nadanym w dniu 27 października 2015 r., k. 41 akt sądowych) skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Jako przyczynę uchybienia terminu skarżąca wskazała wyjazd do zamieszkałej w [...] córki, będącej wówczas w ciąży. Wyjaśniła, że planowo miał być to wyjazd krótkotrwały związany z przygotowaniem wyprawki dla dziecka, jednak na skutek komplikacji zdrowotnych córki, skarżąca była zmuszona pozostać tam dłużej i w konsekwencji jej pobyt za granicą trwał od dnia 30 lipca 2015 r. do dnia 20 października 2015 r. Z tego względu dopiero po powrocie do Polski w dniu 20 października 2015 r. zapoznała się ze skierowaną do niej korespondencją sądową (zawiadomieniem o terminie rozprawy), którą podczas jej nieobecności w kraju odebrał małżonek, W. B. (w dniu 27 sierpnia 2015 r.), o czym jej nie zawiadomił. Wówczas w siedzibie tut. Sądu dowiedziała się, że w przedmiotowej sprawie zapadł wyrok oddalający skargę. Podkreśliła, że tylko ona była zaznajomiona z toczącym się postępowaniem i samodzielnie działała w sprawie (m.in. sporządzała odwołanie i skargę), a małżonek nie jest obeznany z przedmiotową sprawą. Zarzuciła również, że nie upoważniła męża do odbioru korespondencji w swoim imieniu i w jej ocenie brak było podstaw prawnych do wydania korespondencji do rąk jej małżonka. Skarżąca podniosła, iż w czasie pobytu za granicą, z uwagi na stan zdrowia córki, nie była w stanie skoncentrować się na jakichkolwiek innych sprawach i nie zdawała sobie sprawy, że w tym czasie może nadejść zawiadomienie o terminie rozprawy. Powyższe niespodziewane dla strony okoliczności w jej ocenie usprawiedliwiają nie dopilnowanie niniejszej sprawy sądowej. Do pisma załączony został wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak również kserokopie biletów autokarowych, potwierdzających datę wyjazdu skarżącej z kraju (30 lipca 2015 r.) i datę powrotu do Polski (20 października 2015 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści przepisu art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm). – dalej określanej jako p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, jednakże zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Podstawowymi przesłankami, które warunkują przywrócenie terminu jest zatem zachowanie wymogów formalnych z art. 87 § 1 i 4 p.p.s.a. oraz uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości fakt, że skarżąca nie złożyła w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez tut. Sąd w dniu 23 września 2015 r. Zgodnie z treścią art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Dla porządku wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do doręczenia skarżącej odpisu sentencji wyroku z urzędu, bowiem doręczenie odpisu sentencji wyroku ma miejsce tylko wówczas, gdy wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, a uzasadnienia nie sporządza się z urzędu (art. 139 § 4 p.p.s.a.) bądź wtedy, gdy w sprawie strona działająca bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na skutek pozbawienia wolności, była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku (art. 140 § 2 p.p.s.a.). Żadna z tych sytuacji w sprawie nie zaistniała. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął zatem bezskutecznie w dniu 30 września 2015 r. Zaznaczyć także należy, że rozpoznając wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu, Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy przedmiotowy wniosek został złożony w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Przy czym początek terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. będzie przypadał na dzień następujący po dniu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 83 § 1 p.p.s.a. i art. 111 § 2 Kodeksu cywilnego), a jego koniec na dzień złożenia wniosku o przywrócenie terminu w sądzie lub oddania go m.in. w polskim urzędzie pocztowym (art. 83 § 1 i § 3 i art. 111 § 1 Kodeksu cywilnego). Z wyjaśnień skarżącej wynika, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 20 października 2015 r. kiedy to zapoznała się z korespondencją sądową, a następnie dowiedziała się, że w dniu 23 września 2015 r. zapadł wyrok oddalający jej skargę oraz że upłynął już termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Wniosek o przywrócenie terminu strona złożyła natomiast w dniu 27 października 2015 r., a zatem w siedmiodniowym terminie ustawowym, określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. Równocześnie z wnioskiem skarżąca dokonała czynności, dla której został określony uchybiony termin – złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W sprawie spełnione zatem zostały warunki określone w art. 87 § 1 i § 4 p.p.s.a., co umożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej. Przechodząc do oceny okoliczności podanych przez stronę w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, trzeba wskazać, że przywrócenia terminu może domagać się strona, która przyznaje, że nie dokonała czynności w terminie i jest w stanie uprawdopodobnić, iż stało się tak bez jej winy ze względu na wystąpienie okoliczności od niej niezależnych, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać. Zatem brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt II FZ 750/15, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1075/15). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10 września 2010 r., II OZ 849/10). Natomiast do negatywnych przesłanek przywrócenia terminu zalicza się m.in. nieodebranie pisma z urzędu pocztowego (postanowienie NSA z 1 czerwca 2001 r., II SA/Po 54/01), niedostateczną staranność w prowadzeniu własnych spraw (postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2000r., SA/Sz 1117/99, niepubl.), nieznajomość prawa (wyrok NSA z 6 listopada 1998 r., I SA/Łd 153/97), czy choćby nieprzebywanie pod adresem, który podano jako miejsce, na który miały być kierowane pisma (postanowienie WSA w Warszawie z 7 lipca 2004 r., III SA/Wa 368/04). Dodać należy, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że w ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła aby uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było przez nią niezawinione. Wskazane we wniosku zdarzenie, tj. nieobecność w kraju spowodowana wyjazdem do zamieszkałej za granicą córki oraz to, że w czasie nieobecności strony, małżonek po odebraniu skierowanego do niej pisma sądowego nie poinformował skarżącej o tym fakcie, przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności jakiej można oczekiwać od strony dbającej należycie o swoje interesy, nie są okolicznościami, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu, że strona nie upoważniła męża do odbioru korespondencji w swoim imieniu i w jej ocenie brak było podstaw prawnych do wydania korespondencji do rąk jej małżonka, wyjaśnić należy, że doręczenie spornej przesyłki małżonkowi skarżącej (dorosłemu domownikowi) nastąpiło w trybie art. 72 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie wymaga, aby dorosły domownik był upoważniony przez adresata do odbioru korespondencji, zatem adresat nie musi wyrażać zgody na odbieranie korespondencji przez domownika (por. postanowienia NSA: z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1848/13, z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1848/10, 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 290/10, a także B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex 2013 wyd. V). W sytuacji doręczenia przesyłki osobie nie będącej adresatem (w trybie art. 72 p.p.s.a.) istotne jest natomiast to, aby odbierający pismo zobowiązał się do jego przekazania odbiorcy. Podpisując urzędowe poświadczenie odbioru przesyłki, małżonek skarżącej potwierdził, że odebrał przesyłkę w jej imieniu, zobowiązując się tym samym do oddania jej stronie. Zwrotne potwierdzenie odbioru stanowi dowód świadczący o zobowiązaniu się do oddania przesyłki adresatowi (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 912/12). Zatem twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji nie przekazał jej do rąk adresata, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie dowodzi braku winy skarżącej w powstaniu uchybienia procesowego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a. odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. Strona będzie więc ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienia NSA: z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09, z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11, z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 620/15, z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 272/15). W takiej sytuacji niepoinformowanie skarżącej przez osobę podejmującą przesyłkę o jej nadejściu obciąża skarżącą. Jak wskazano powyżej małżonek skarżącej pokwitował odbiór pisma, co równoznaczne jest ze zobowiązaniem do oddania przesyłki adresatowi (skarżącej). Podniesione we wniosku twierdzenia, że mąż nie interesował się przedmiotową sprawą i z tego powodu nie przekazał skarżącej informacji o odebranej przesyłce nie dowodzą zaistnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających małżonkowi zawiadomienie strony o skierowanej do niej korespondencji, a tylko takie zdarzenia mogą stanowić podstawę przywrócenia uchybionego terminu. Skoro dorosły domownik niezwłocznie nie zawiadomił strony o korespondencji, to znaczy, że dopuścił się zawinionego działania, a to w konsekwencji obciąża samą skarżącą (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OZ 944/15). Co więcej, skoro skarżąca miała świadomość, że jej małżonek nie jest zaangażowany w sprawę i może nie przekazać jej informacji o korespondencji sądowej to tym bardziej, jako osoba dbająca o własne interesy, powinna była go uprzedzić, żeby informował ją o wszelkich skierowanych do niej przesyłkach, zwłaszcza w sytuacji gdy wiedziała, że jej pobyt u córki znacznie się przedłuży (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 620/15). Z zaistniałego stanu rzeczy wynika, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w pilnowaniu swoich spraw, nie podjęła jakiejkolwiek próby zabezpieczenia swoich interesów na czas nieobecności w kraju. Powołane okoliczności nie wskazują aby strona nie mogła - przy zachowaniu należytej staranności - skontaktować się (np. telefonicznie) z małżonkiem (który zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 września 2015 r. małżonek skarżącej odebrał w dniu 27 sierpnia 2015 r., zatem niemal na miesiąc przed zaplanowanym dniem posiedzenia) lub bezpośrednio z Sądem w celu uzyskania informacji o stanie niniejszej sprawy, a następnie podjąć stosowane czynności (np. nadać pismo (wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku) do tut. Sądu w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w państwie członkowskim Unii Europejskiej, co jest- zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a w brzmieniu obowiązującym od 22 września 2015 r.- równoznaczne z wniesieniem pisma do sądu). Winy w uchybieniu terminu nie wyłącza również okoliczność, że skarżąca "nie zdawała sobie sprawy", że w czasie jej nieobecności może nadejść zawiadomienie o terminie rozprawy, bowiem inicjując postępowanie sądowe skarżąca miała świadomość istnienia sprawy sądowoadministracyjnej w toku, która może wymagać dalszego jej udziału i winna spodziewać się korespondencji w tej sprawie. Nadto, z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca działająca w sprawie samodzielnie dobrze orientuje się w okolicznościach prawnych sprawy i działa z rozeznaniem, na co wskazuje także treść sporządzonej przez nią skargi. Z kolei wyjaśnienia zawarte we wniosku o przywrócenie terminu, że w czasie pobytu za granicą, z uwagi na stan zdrowia córki, strona nie była w stanie skoncentrować się na jakichkolwiek innych sprawach i nie zdawała sobie sprawy, że w tym czasie może nadejść zawiadomienie o terminie rozprawy, nie zostały przez skarżącą uprawdopodobnione. W sytuacji gdy strona powołuje się na tego typu okoliczności, powinna jednocześnie wykazać, że jej stan psychiczny wywołany stanem zdrowia bliskiej osoby był takiego rodzaju, że wykluczał jakąkolwiek aktywność w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 520/14). Stan chorobowy członka rodziny strony wnioskującej o przywrócenie terminu może być podstawą przywrócenia terminu, ale tylko wówczas, gdy jest to choroba całkowicie, obiektywnie uniemożliwiająca opiekunom podejmowanie zwykłych (choć niecodziennych) czynności życiowych (postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OZ 569/12). Tymczasem skarżąca nie wykazała, że powyższa okoliczność stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zatem brak zainteresowania stanem sprawy w tak długim okresie nie może zostać uznany za usprawiedliwiony. Mając zatem na uwadze, że przeszkoda uniemożliwiająca stronie dokonanie określonej czynności procesowej w terminie ustawowym musi mieć charakter obiektywny, nieusuwalny i niezależny tzn. taki na który strona nie miała żadnego wpływu, stwierdzić należy, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodniła, że zadbała w sposób należyty o własne interesy. Powyższe wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu do dokonania przedmiotowej czynności. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.