I SA/Kr 88/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. U. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 88/18 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy od stycznia do grudnia 2012r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 29 marca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 88/18, oddalające wniosek o zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 listopada 2017r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy od stycznia do grudnia 2012r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" M. U. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. B. ur. w 1984r. oraz synem L. B. ur. w 2011r. Wnioskodawca pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Leczy się na serce, płuca, astmę oskrzelową, depresję. Obydwoje małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą. M. U. nie uzyskuje z tego tytułu dochodu, przez ostatnie dwa lata nie odnotował przychodu, a dochód uzyskiwany przez K. B. nie został podany. M. U. jest na utrzymaniu żony, która ponosi wszystkie opłaty, koszty wyżywienia i leczenia męża. Te ostatnie wynoszą [...] zł, miesięcznie. Wnioskodawca posiada konto w Banku [...] S.A., którego saldo wynosi – [...] zł. Jest właścicielem nieruchomości składającej się z dziewięciu działek o łącznej powierzchni 0,5785 ha, znajdującej się w Nowej Hucie. Nieruchomość obciążona jest licznymi hipotekami i prowadzone są w stosunku do niej postępowania egzekucyjne. W świetle powyższych danych, postanowieniem z dnia 29 marca 2018r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie, zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie na skutek czego strona skarżąca nie została zwolniona od ponoszenia kosztów sadowych w całości oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, poprzez przyjęcie, iż strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub dla rodziny. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że skarżący podjął wszelkie starania, mające na celu wykazanie, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonał szczegółowego opisu sytuacji majątkowej, w której się znajduje, powielając przy tym poprzednie dane i wywiódł, że błędne wydaje się przyjęcie, iż przyczynę, z powodu której, doszło do oddalenia wniosku o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, stanowią dokumenty, do których strona skarżąca została wezwana, a których nie przedstawiła, takich jak: rachunków dotyczących bieżących potrzeb rodziny, wyciągów z kont bankowych, składanych przez jego żonę, zeznań podatkowych oraz przekazów rat kredytowych. Zauważono, że pomiędzy skarżącym a jego żoną, panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Ponadto osobą, która posiada informacje, co do których skarżący został wezwany, jest tylko i wyłącznie żona skarżącego. Tymczasem stroną niniejszego postępowania jest skarżący, a nie jego żona, wobec czego, przedmiotem ustaleń w postępowaniu dotyczącym zwolnienia strony skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych w całości, powinna być brana pod uwagę tylko i wyłącznie sytuacja majątkowa skarżącego, a nie jego żony, gdyż ta posiada swój odrębny i niezależny majątek. Wobec powyższego nieuzasadnionym wydaje się wezwanie do przedstawienia przez skarżącego dokumentów, które dotyczą sytuacji majątkowej jego żony, a nie jego samego. Dodano, że fakt, iż skarżący nie ujawnił przychodów żony i wysokości innych wydatków przez nią ponoszonych, nie wynikał z jego złej woli, gdyż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej, a ich relacje w domu są napięte, przez co prośba skarżącego, aby żona przedstawiła skarżącemu swoje dochody, deklaracje podatkowe i pozostałe żądane przez Sąd informacje, spotkała się z odmową. Mając na uwadze powyższe, w ocenie skarżącego, należy przyjąć, że w sposób dokładny i wyczerpujący przedstawił on swoją sytuację finansową, co powinno stanowić podstawę do zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Zwrócono uwagę, że wpis sądowy wynosi w sprawie [...] zł, a zatem same zasady doświadczenia życiowego wskazują na to, że mało kto byłby w stanie uiścić wpis w tej wysokości bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W świetle powyższego, wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił Referendarz Sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że zasadnie Referendarz sądowy, wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych, szczegółowo wymienionych w wezwaniu z dnia 8 marca 2018r. W kontekście powyższego wskazać trzeba, że na gruncie przedmiotowej sprawy, mimo wyraźnego wezwania Sądu, skarżący nie przesłał, dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej, takich jak: spis miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, poparty odpowiednimi rachunkami; wyciągi z kont bankowych K. B. (zarówno osobistych, jak i firmowych), obejmujące operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągi z lokat bankowych K. B.; zeznania podatkowe K. B., z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc; zeznania podatkowe K. B. za 2017r. lub zaświadczenie z odpowiedniego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanego przez nią przychodu i dochodu w 2017r.; dowody przelewów, przekazów rat kredytowych. Słusznie zauważył referendarz sądowy, że skarżący w piśmie z dnia 19 marca 2018r. "oświadczenie odnośnie stanu majątkowego i możliwości płatniczych M. U. w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy" stwierdził, iż żona odmówiła mu udostępnienia: rachunków dotyczących bieżących potrzeb rodziny, wyciągów z kont bankowych, składanych przez nią zeznań podatkowych oraz przekazów rat kredytowych, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej. Podobna argumentacja została przedstawiona w sprzeciwie od zaskarżonego postanowienia. Zasadnie jednak zwrócił uwagę referendarz sądowy, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej, musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych i nieruchomości. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem referendarza sądowego, że wspomnianego obowiązku przesłania przez stronę żądanych dokumentów, nie wyłącza odmowa żony przekazania stosownej dokumentacji, w związku z ustrojem rozdzielności majątkowej. W odniesieniu do kwestii rozdzielności majątkowej małżeńskiej, tut. Sąd aprobuje uwagę Referendarza sądowego, że okoliczność, iż skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W tym miejscu podać trzeba, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (t.j. Dz.U z 2017r., poz. 682) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r., sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku, faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, a wnioskodawca jest na całkowitym utrzymaniu żony. Zatem słusznie uznał Referendarz sądowy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie miał więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że ocena taka nie może opierać się na niekompletnych faktach, na co szeroko wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Wbrew twierdzeniom skarżącego, wskazać trzeba, że informacje o stanie majątkowym żony, do których udzielenia go zobowiązano, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo, podkreślić należy, że w rozpatrywanym przypadku, jedyną wartością liczbową jest kwota [...]zł, wydawana na leczenie wnioskodawcy przez jego żonę. Nie jest natomiast znana wysokość pozostałych wydatków trzyosobowej rodziny. Nie wiadomo też, jaki jest jej dochód, co wyklucza jakąkolwiek ocenę zdolności płatniczych strony skarżącej. W ocenie Sądu, okoliczności te potwierdzają, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i nie ujawnił wszystkich źródeł dochodów. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że niedopełnienie, nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, dokumentu – uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14). Nie należy też tracić z pola widzenia, że skarżący korzystał z profesjonalnej pomocy prawnej już na etapie postępowania administracyjnego, a aktualnie także na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Pełnomocnik skarżącego nie został stronie przyznany z urzędu, co niewątpliwie także generowało i generuje koszty oraz uszczupla budżet skarżącego. Co więcej, biorąc pod uwagę realia i koszty usług prawniczych na rynku, wydatki związane z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika na wszystkich etapach postępowania, a nie tylko tam, gdzie wymagany jest tzw. przymus adwokacko-radcowski, stanowi duże koszty i niewątpliwie nie przyczynia się do poczynienia oszczędności. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącego i orzekł o jego oddaleniu, bowiem niepełne dane, przedstawione przez skarżącego, nie przyczyniły się do oceny, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznać za zasadny. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącego za niezasadny. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.