I SA/Sz 1036/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 5 października 2017 r. znak: [...], [...](S).4213.13.2017/A w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2014 r. i marzec 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z ww. skargą P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 8 grudnia 2017r. ustalono wpis sądowy od skargi w kwocie [...]zł. W związku z uiszczeniem przez Spółkę w dniu 10 listopada 2017 r. kwoty [...]zł na poczet wpisu od skargi w sprawie, należny w sprawie wpis od skargi wynosi aktualnie [...] zł. Spółka wyjaśniła w piśmie z dnia 3 stycznia 2018 r. (k.83), że wniosek o przyznanie pomocy w sprawie dotyczy części pozostałego do zapłaty wpisu od skargi (tj. [...] zł). Uzasadniając wniosek Spółka poinformowała, że aktualna sytuacja skarżącej nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości. Tę sytuacje potwierdza bilans sporządzony na dzień 31.10.2017 r. Spółka wskazała na posiadane składniki majątkowe (6 pozycji). Podała, że w 2017 roku ponosiła koszty utrzymania nieruchomości oraz koszty wynagrodzeń zarządu i nie osiągała żadnych przychodów, strata za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 wyniosła ok.[...] zł; spółka nie jest w stanie generować zysków i przyrost majątku nie jest możliwy. Wskazała, że w związku z nieuwzględnieniem kierowanego do organu wniosku spółki o wspólne rozpoznanie dwóch spraw, organ wydał dwie decyzje. Konsekwencją zaskarżenia ich do Sądu jest konieczność uiszczenia w każdej w nich (sygn. akt: I SA/Sz 1037/17 i I SA/Sz 1036/17) po [...] zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 3 listopada 2017 r. wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł; środki trwałe – [...] zł. Podała, że za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości [...] zł; nie posiada środków na wskazanych rachunkach bankowych (stan [...] zł), a stan środków pieniężnych w kasie wynosił [...] zł. Wraz z wnioskiem Spółka przedłożyła kopie: . bilansu Spółki na dzień 31 października 2017 r., . rachunku zysków i strat Spółki za okres od 1 stycznia do 31 października 2017 r., . deklaracji VAT-7 spółki za lipiec, sierpień, wrzesień 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie wskazanych niżej dokumentów: - swojego zeznania podatkowego CIT-8 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł, - swoje zeznanie CIT-8 za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...], kosztami uzyskania przychodu [...] zł i stratą w wysokości [...] zł, - wyciągi z trzech rachunków bankowych Spółki z okresu od 1 listopada 2017 do 31 stycznia 2018 r. wraz z potwierdzeniem salda na rachunkach na dzień 7 lutego 2018 r.: [...] zł oraz potwierdzeniem zajęcia rachunku bankowego w dniu 20.10.2017 r. przez organ egzekucyjny do kwoty [...]zł, - potwierdzenia zlikwidowania rachunku bankowego Spółki w Banku [...] w G., - obroty kont syntetycznych Spółki (kasa) za październik, listopad, grudzień 2017 r., - raportów kasowych Spółki na dzień 31 października 2017r. oraz za listopad i grudzień 2018 r., - spisanego w dniu 20.11.2017 r. przez naczelnika urzędu skarbowego protokołu o stanie majątkowym Spółki oraz zestawienia stanu zaległości Spółki na dzień 20.11.2017 r. na kwotę przekraczającą [...] zł, - zajęcia nieruchomości Spółki położonych w miejscowości Ż., powiat [...], - wniosków naczelnika urzędu skarbowego o ustanowienie hipotek na nieruchomościach Spółki. Wbrew wezwaniu Spółka nie przedłożyła dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników. Wyjaśniła jedynie, że w Spółce nie dokonywano żadnych dopłat wspólników, a w celu uzyskania środków umożliwiających uiszczenie choć części wpisów sądowych (w dwóch sprawach) dokonała sprzedaży samochodu [...], co umożliwiło dokonanie wpłaty w wysokości [...] zł na rachunek bankowy Sądu. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt I FZ 445/15). Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia NSA: z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r. I OZ 323/14, z 17 grudnia 2014 r. I FZ 459/14). Zasadność wniosku referendarz sądowy/Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Zdaniem referendarza Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł oraz w drugiej zawisłej przed sądem sprawie o sygn. akt I SA/Sz 1037/17 w wysokości [...] zł. Aktualnie Spółka akcentuje w szczególności, co znajduje potwierdzenie w przedłożonych dokumentach, że posiada niewielki majątek, wobec Spółki jest prowadzone postępowanie egzekucyjne; Spółka generuje stratę; rachunek bankowy został zajęty, na Spółce ciążą zaległości podatkowe przekraczające [...] zł. Spółka posiada niewielkie środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych (na urzędowym formularzu wskazała na kwotę [...]zł), według stanu na koniec grudnia 2017 r. posiadała środki pieniężne w kasie w wysokości [...] zł. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że wartość środków jakimi Spółka dysponowała w ostatnim czasie, w porównaniu z wysokością należnych opłat sądowych, czyni zgłoszony przez nią wniosek nieusprawiedliwionym. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie hurtowej sprzedaży paliwa. W 2016 roku prowadziła działalność znacznych rozmiarów, deklarowała wielomilionowe przychody [...] i dochód w wysokości przekraczającej [...] Spółka zadeklarowała za 2017 r. przychody w wysokości [...] zł i stratę [...] zł. Na koszty działalności, według rachunku zysków i strat na dzień 31.10.2017 r., składały się: koszty sprzedaży [...] zł, koszty ogólnego zarządu [...] zł, pozostałe koszty operacyjne [...] zł. Posiadała na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie w wysokości [...] zł. Ze złożonych przez Spółkę dokumentów wynika, że Spółka osiągając milionowe przychody i wiedząc o wszczętym postępowaniu kontrolnym (wszczęcie postępowania postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r.) z całą pewnością była w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego była zobligowana. Skarżąca odstąpiła zaś od zabezpieczenia takich środków na pokrycie kosztów sądowych, wygospodarowując środki jedynie na pomoc profesjonalnego pełnomocnika (w postępowaniu podatkowym), a resztę przeznaczając na inne cele. Tymczasem zastosowanie prawa pomocy nie może prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14). W tym miejscu należy wskazać, iż w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z informacji KRS dotyczącego Spółki nie wynika, iżby zawiesiła ona działalność gospodarczą, ani że podjęto wobec niej czynności w ramach postępowania układowego czy upadłościowego. Jeżeli zatem przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Należy nadto zauważyć, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/15, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, postanowienie z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16). W niniejszej sprawie Spółka nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części należnego wpisu od skargi w wysokości [...] zł, nie jest możliwe. Pomimo wezwania, w którym referendarz sądowy zobowiązał Spółkę do przedstawienia dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy, Spółka wskazała jedynie, że nie dokonywano żadnych dopłat wspólników. W wezwaniu referendarz sądowy wskazał, że dokumentem takim może być np. umowa spółki. Spółka jednak, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólnika, nie wyjaśniła również przyczyny niewykonania wezwania w tym zakresie. W tym miejscu wskazać należy, że ze znajdującej się w aktach sprawy informacji odpowiadającej aktualnemu odpisowi z Rejestru Przedsiębiorców KRS wynika, że jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki posiadającej 100 udziałów o łącznej wysokości [...] zł jest pełniąca funkcję jej prezesa – J. A. P. (ur. [...] Z ustaleń poczynionych przez referendarza sądowego na podstawie danych powszechnie dostępnych (https://ems.ms.gov.pl; https://prod.ceidg.gov.pl) wynika, że ww. osoba jest wspólnikiem innej spółki z o.o. działającej na terenie naszego kraju (P. Spółka z o.o. z siedzibą w P. ), prowadzi nadto działalność gospodarczą w S., przy ul. [...] pod firmą "O. J. P. w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy sprzedaży wysyłkowej lub internet. Z powyższego wynika, że wspólnik skarżącej posiada inne źródła dochodów. Skarżąca nie wykazała w jaki sposób uregulowano w Spółce kwestie dopłat wspólników do udziałów, co należy ocenić jako brak podjęcia przez Spółkę należytej aktywności w celu wykazania możliwości samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu. Należy nadto wskazać, że pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie referendarza sądowego, przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 przywołane wyżej postanowienia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Stwierdzić należy, że aktualna sytuacja skarżącej wprawdzie nie należy do łatwych, jednak podkreślenia wymaga, że spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. W świetle powyższych uwag, referendarz stwierdził, że Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.