II SAB/Sz 179/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi F. K. na bezczynność Inne w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Inne dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Inne do rozpoznania wniosku F. K. z dnia [...] maja 2021; III. zasądza od Inne na rzecz skarżącej F. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. . F. z siedzibą w K. (dalej "skarżąca") wystąpiła do Powiatowego Urzędu Pracy w K. P. (PUP) o udzielenie informacji publicznej w zakresie - ile było prowadzonych naborów na wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej w latach 2019-2020 z podziałem na poszczególne kwartały oraz - ile w każdym z kwartałów 2019-2020 było do wykorzystania środków finansowych dla potencjalnych (podmiotów) składających wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Powyższy wniosek został złożony w dniu [...] maja 2021 r. na adres mejlowy –[...] wniosła o udzielenie odpowiedzi na jej adres mejlowy. Pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżąca złożyła skargę na bezczynność Dyrektora PUP w kamieniu P. (dalej "organ") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania jej wniosku z dnia [...] maja 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2002 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm., dalej "u.d.i.p.") Skarżąca podała, że organ nie rozpoznał złożonego przez nią wniosku o udzielenie informacji publicznej, który poprawnie został przez nią wniesiony na adres mejlowy organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, gdyż strona nie wniosła stosownego ponaglenia lub o oddalenie skargi, gdyż po otrzymaniu skargi niezwłocznie udzielił odpowiedzi. Organ podał, że skarżąca składa wnioski o udzielenie informacji w tym samym zakresie do poszczególnych PUP na terenie kraju. Ponadto według organu, skarżąca nie przedstawiła dowodu wysłania korespondencji do organu. Sprawa niniejsza została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym może być rozpoznana w trybie uproszczonym sprawa, w której przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. W piśmie z [...] stycznia 2022 r. skarżąca potwierdziła, że otrzymała żądaną informację od organu i wniosła o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do udzielenia przedmiotowej informacji oraz stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności. Podtrzymała też wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W piśmie z [...] stycznia 2022 r. organ zwrócił się o stwierdzenie, że nie dopuścił się bezczynności w sprawie oraz o zwolnienie go z obowiązku poniesienia na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Organ wskazał, że skarżąca inicjuje wiele spraw przez organami PUP na terenie kraju, zaś seryjność i ich podobieństwo, pozwala domniemać, iż w istocie organ nie otrzymał przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Z bezczynnością organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, a mających na celu usuniecie przeszkody do wydania decyzji (vide: T. Woś, H. Knysiak – Molczyk , M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005). W ocenie Sądu, przekonanie skarżącej o pozostawaniu organu w bezczynności w zakresie rozpatrzenia jej wniosku o udostępnienie informacji publicznej, znajduje uzasadnione podstawy. Istota sporu zawisłego przed sądem w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy przedmiotowy wniosek został skutecznie złożony do organu, co wprost determinuje ustalenie, czy po stronie tego organu powstał obowiązek załatwienia przedmiotowego żądania w trybie przepisów u.d.i.p., a w konsekwencji, czy nie realizując tego obowiązku organ popadł w bezczynność. Ocena powyższej kwestii musi jednak być poprzedzona zbadaniem, czy sprawa w ogóle mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem stwierdzenie, że podmiot, do którego zwróciła się skarżąca, był obowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz, że żądana przez niego informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność (por. P. Szustakiewicz, Postępowanie w sprawie bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej w orzecznictwie sądów administracyjnych, Przegląd Prawa Publicznego 2012, nr 6, s. 75 i nast. wraz z powołanym orzecznictwem). Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. do udostępniania informacji publicznej obowiązane są w szczególności organy władzy publicznej. Dyrektor PUP – jako organ władzy publicznej – jest zatem objęty zakresem podmiotowym ww. ustawy i jako taki jest obowiązany do jej stosowania w odniesieniu do informacji publicznych będących w jego posiadaniu (ust. 3). Również kwestia oceny charakteru informacji objętych wnioskiem skarżącej nie budzi większych wątpliwości. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. charakter informacji publicznej ma każda informacja o sprawach publicznych. Publiczny charakter żądanej przez skarżącej informacji oraz fakt, że wniosek został skierowany do organu władzy publicznej, determinowały konieczność załatwienia przedmiotowego żądania w trybie przewidzianym przepisami u.d.i.p., pod warunkiem, że przedmiotowy wniosek został do organu złożony skutecznie, co też – jak już wskazano na wstępie – stanowi istotę sporu w niniejszej sprawie. W świetle bowiem art. 10 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.d.i.p., warunkiem powstania po stronie organu władzy publicznej obowiązku udostępnienia określonej informacji publicznej jest skuteczne złożenie wniosku w tym przedmiocie. Nie dotyczy to jedynie informacji, które z mocy prawa podlegają publikacji w Biuletynie informacji Publicznej lub centralnym repozytorium. Dopiero więc skuteczne złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej inicjuje postępowanie, w ramach którego organ zobowiązany jest: - w pierwszej kolejności – ocenić charakter żądanej informacji pod kątem uznania jej za informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., a następnie – w zależności od wyników tej oceny – w razie uznania żądanej informacji za publiczną, informację tę udostępnić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 u.d.i.p.), lub w tym terminie wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia, bądź też – w razie uznania, że żądana informacja nie spełnia kryteriów informacji publicznej, lub, że jest ona dostępna w innym trybie (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.), powiadomić wnioskodawcą, że w przypadku jego żądania przepisy u.d.i.p. nie znajdują zastosowania. Skuteczność zgłoszenia żądania udostępnienia informacji publicznej nie może być oceniana według reguł obowiązujących w klasycznym postępowaniu administracyjnym. Należy bowiem zauważyć, że do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) ustawa o dostępie do informacji publicznej odsyła jedynie w odniesieniu do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz o umorzeniu postępowania o udostepnienie informacji (art. 16 u.d.i.p.). We wcześniejszym etapie postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest natomiast postępowaniem odformalizowanym, a przepisy u.d.i.p. nie wskazują jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku - poza utrwaleniem go w formie pisemnej (zob. wyrok NSA z dnia 1 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 708/17, LEX nr 2689879). Jednocześnie ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1277/08, ONSAiWSA 2010/5/91). Przyjmuje się przy tym, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15 - publ. CBOSA). Uznaje się nadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14 – publ. CBOSA). W postanowieniu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15 NSA stwierdził, że ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciążało ten organ, a nie skarżącego. Z przytoczonego orzecznictwa wynika więc w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Tak daleko odformalizowany tryb składania wniosków o udostępnienie informacji publicznej oznacza, że wykazanie skuteczności wniesienia żądania w tym przedmiocie do organu administracji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej, wymaga jedynie potwierdzenia wysłania wniosku na oficjalny adres poczty elektronicznej organu. Za taki adres uznać natomiast należy adres do korespondencji elektronicznej podany w Biuletynie Informacji Publicznej lub na oficjalnej stronie internetowej organu (urzędu będącego jednostką pomocniczą organu). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy przypomnieć, że podniesiony w skardze zarzut co do bezczynności organu, polegającej na niezałatwieniu wniosku skarżącej o udostępnienie informacji publicznej, spotkał się w odpowiedzi na skargę z zaprzeczeniem organu, jakoby wniosek, którego skarga dotyczy, w ogóle do niego nie wpłynął. W tym miejscu wskazać należy, że skarżąca wraz ze skargą przesłała wydruk, z którego wynikało, że jej wniosek został wysłany w sposób prawidłowy do organu w dniu [...] maja 2021 r. o godzinie 12.341 z adresu "[...]" na adres [...], który to adres został wskazany przez organ jako właściwy na jego stronie internetowej. W związku z powyższym, wobec potwierdzenia przez skarżącą okoliczności wysłania w dniu [...] maja 2021 r. spornego wniosku na właściwy – oficjalnie podany adres do korespondencji elektronicznej z organem, należało przyjąć, że wniosek ten został w tej dacie skutecznie złożony do organu, a w konsekwencji, że od tego dnia rozpoczął bieg 14-dniowy termin do załatwienia przedmiotowego żądania przez organ w trybie określonym przepisami u.d.i.p. Bezsporne pozostaje, że organ we wskazanym terminie wniosku tego nie załatwił, co oznacza, że popadł w niniejszej sprawie w bezczynność, która niewątpliwie nie ustała przed wniesieniem skargi. Wprawdzie nie sposób jest wykluczyć, że nieodnotowanie wniosku w skrzynce poczty elektronicznej organu było od niego niezależne w tym sensie, że wynikało ze sposobu działania systemu do obsługi korespondencji e-mailowej, którym posługuje się organ, to jednak okoliczność ta nie zwalnia go z odpowiedzialności za niezałatwienie przedmiotowego wniosku w terminie, bowiem – co należy ponownie podkreślić – skutki ewentualnych błędów czy nieprawidłowości w działaniu systemów służących do komunikacji z organami (w tym poczty elektronicznej) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów, lecz obciążają organ. Stwierdzając, że w niniejszej sprawie doszło do bezczynności po stronie organu, sąd uznał jednocześnie, iż bezczynność ta ustała po wniesieniu skargi, a przed datą jej rozpoznania. Jak wynikało z akt, w dniu [...] listopada 2021 r. organ udzielił żądanie informacji na adres mejlowy skarżącej, a dodatkowo wysłał ww. odpowiedź za pośrednictwem operatora pocztowego na adres skarżącej (doręczono [...] listopada 2021 r.) Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie o zobowiązanie organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy, że w świetle poglądów orzecznictwa rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest przy tym wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (zob. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 381/18, LEX nr 2517463; z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając charakter bezczynności nie można jednocześnie pominąć charakteru sprawy, jak i specyfiki trybu jej załatwienia (zob. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 585/15, LEX nr 1665697), a nadto należy wziąć pod uwagę występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność organu (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3614/13, LEX nr 1481561). Zdaniem Sądu, działania organu nie miały cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych na ten podmiot przepisami u.d.i.p., a wynikały jedynie z pominięcia skierowanego do niego wniosku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego i odstąpił od zasądzenia w całości wynagrodzenia adwokata, który reprezentował skarżącą. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a., sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zawarte w tym przepisie określenie "w szczególności" świadczy o tym, że może on mieć także zastosowanie w innych okolicznościach. W ocenie Sądu, "uzasadnionym przypadkiem" jest sprawa sądowoadministracyjna, w której wystąpiły m.in. okoliczności takie jak: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 marca 2020 r. sygn. akt II SAB/Ke 7/20; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. II SAB/Ol 3/20 oraz powołane tam postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I GZ 502/18; z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt I GZ 261/19; z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). W tym zakresie Sąd podziela stanowisko NSA ujęte w postanowienie z dnia 21 grudnia 2021 r. o sygn. akt III OZ 1277/21. Zdaniem Sądu, zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie było uzasadnione. Sądowi z urzędu znany jest fakt występowania przez skarżącą w szeregu innych sprawach na terenie kraju, w których inicjowała postępowania przed sądami administracyjnymi w bardzo zbliżonych stanach faktycznych i na podstawie podobnej treści skarg (sprawy o sygn. akt: II SAB/Op 93/21; II SAB/Kr 198/21; II SAB/Lu 110/21; II SAB/Op 72/21; II SAB/Bd 93/21; II SAB/Ke 141/21; II SAB/Rz 144/21; II SAB/Go 188/21; IV SAB/Wr 305/21; II SAB/Po 155/21; II SAB/Gd 97/21; II SAB/Sz 88/21; II SAB/Bk 84/21; II SAB/Łd 145/21; II SAB/Rz 99/21; II SAB/Op 51/21; II SAB/Ke 110/21; II SAB/Kr 126/21; II SAB/Lu 77/21; II SAB/Go 121/21; II SAB/Go 2/22; II SAB/Łd 221/21; II SAB/Sz 166/21; II SAB/Ol 128/21; III SAB/Gl 144/21; II SAB/Kr 198/21). Opłata skarbowa w wysokości 17 zł od złożonego pełnomocnictwa nie została objęta rozstrzygnięciem o kosztach z uwagi, że wpłacono ją na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego w K. P., a nie konto właściwego organu podatkowego, tj. Prezydenta Miasta S. zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1000 ze zm.). Opłata skarbowa od pełnomocnictwa podlega zwrotowi tylko wtedy, kiedy została prawidłowo uiszczona, to znaczy wpłacona do właściwego organu podatkowego. Jeżeli została uiszczona do niewłaściwego organu, nie podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.o.s., zapłaty opłaty skarbowej dokonuje się w kasie lub na rachunek właściwego organu podatkowego. Stosownie do art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.o.s., organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury oraz jego odpisu, wypisu lub kopii jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), właściwy ze względu na miejsce złożenia dokumentu (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2020 r. o sygn. akt II FZ 49/20).