IV SA/Wa 1230/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. i C. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1230/13 oddalającego skargę w sprawie ze skargi M. M. i C. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W piśmie z dnia 3 października 2013 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) skarżący M. M. i C. M. zgłosili wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r. oddalającego ich skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że zwłoka w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku spowodowana jest brakiem kontaktu z ustanowionym z urzędu pełnomocnikiem oraz że nie wiedzieli o wyznaczonym terminie rozprawy. Skarżący podali, że o tym, że sprawa odbyła się dnia 25 września 2013 r. oraz o wyniku postępowania dowiedzieli się przypadkowo dzień po terminie przewidzianym na złożenie wniosku i z tego powodu nie mogli dochować terminu. Wskazali również, że są osobami starszymi, niepełnosprawnymi i przy załatwianiu spraw muszą posługiwać się innymi osobami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie zasługują na uwzględnienie. W świetle postanowień zawartych w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), uchybiony termin należy przywrócić na wniosek strony, jeżeli zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym wypadku złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku), 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Brak spełnienia jednej z wymienionych przesłanek, wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku. Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi należy rozumieć wskazanie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jego woli i uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie, inaczej mówiąc – wskazanie przeszkody, której strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07, LEX nr 501183). W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że to brak winy strony (pełnomocnika) jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie (pełnomocniku) spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Oznacza to, że dla przyjęcia winy wystarczy nawet lekka postać niedbalstwa w trosce o swoje sprawy, co z kolei stoi na przeszkodzie przywróceniu terminu do jej dokonania. Teoretycy prawa administracyjnego, definiując pojęcie braku winy przy niedochowaniu terminu procesowego i mówiąc o przeszkodzie nie do przezwyciężenia, identyfikują ją wręcz poprzez stan siły wyższej. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (vide: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 399). W rozpoznawanym wniosku skarżący usiłują wykazać, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i nie powinny ich obciążać skutki zaniechania ich pełnomocnika w tym względzie. Z braku jakiejkolwiek argumentacji mogącej wskazywać na brak winy pełnomocnika w niezłożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku należy wnioskować, że przyczyny tego zaniechania pełnomocnika są zdaniem skarżących zupełnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, a termin powinien zostać przywrócony jedynie ze względu na brak winy samych skarżących. Ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić, gdyż to strona ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w przypadku niedochowania przez niego terminu do dokonania czynności w toku postępowania (por. pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2004 r., sygn. FZ 7/04, niepubl.,). W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, a zatem nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu. Jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania szczególnej zawodowej staranności w postępowaniu przez tego pełnomocnika. Strona nie może wnioskować o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, powołując się na brak jej winy w błędach popełnianych przez pełnomocnika. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jak gdyby działał na własną rzecz. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżących powinien zadbać o terminowe i rzetelne dokonanie czynności procesowej. Wszelkie czynności dokonane przez pełnomocnika strony pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Oznacza to, że wszelkie czynności pełnomocnika, jak i wszelkie jego zaniechania, pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla mocodawcy. Nie mogą zatem skarżący powoływać się na brak ich winy w uchybieniu terminu, gdyż jest to zaniedbanie pełnomocnika, czemu skarżący dali wyraz w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, powołując się na brak kontaktu z przyznanym pełnomocnikiem. Działanie pełnomocnika jest oceniane na równi z działaniem samej strony. Odpowiedzialność ta nie ogranicza się zatem jedynie do winy, jaką przy niedochowaniu terminu ponosi sama strona. Wniosek taki należy wyciągnąć z art. 34 powołanej ustawy, zgodnie z którym strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Oznacza to, że ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik, dokonując jakiejkolwiek czynności dokonuje jej w imieniu strony. Czynność taka ma identyczny skutek, jakby dokonała jej sama strona. Zatem wszelkiego rodzaju uchybienia, których dopuszcza się ustanowiony w sprawie pełnomocnik, wywierają bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki strony i de facto ją obciążają [por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., I FZ 566/12 (LEX nr 1239291]. Odnosi się to również do czynności polegającej na zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Stąd w okolicznościach sprawy nie jest wystarczające wskazanie na brak winy samych skarżących w niedokonaniu tej czynności w terminie, lecz dla spełnienia przesłanek z art. 86 § 1 powołanej ustawy konieczne byłoby również uprawdopodobnienie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Tymczasem we wniosku o przywrócenie terminu brak jest jakiejkolwiek argumentacji mogącej świadczyć o braku winy pełnomocnika, tym samym nie sposób uznać, że zostały spełnione wymogi z art. 87 § 2 powołanej ustawy. Należy zwrócić uwagę, że stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m. in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 października 2007 r., I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., I OZ 465/10; 19 sierpnia 2010 r., I FZ 133/10; 10 czerwca 2011 r., I OZ 408/11; 28 czerwca 2011 r., I FZ 160/11; 28 lipca 2011 r., I OZ 545/11; 9 września 2011 r., II FZ 425/11; 29 listopada 2011 r., I OZ 894/11; 13 grudnia 2011 r., II FZ 736/11; 14 grudnia 2011 r., II GZ 527/11; 11 stycznia 2012 r., I GZ 231/11; 25 stycznia 2012 r., II OZ 2/12; 13 września 2012 r., II FZ 689/12 – wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy wyrażone w tych orzeczeniach w omawianym względzie Sąd rozpatrujący niniejszy wniosek w pełni podziela. Należy podkreślić, że skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może zostać uwzględniony argument strony, która kładzie nacisk na to, że nie miała możliwości zapobiegnięcia czy konwalidacji uchybienia pełnomocnika. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdza, że na skarżących, jako mocodawcach, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego ich pełnomocnika. Nadmienić przy tym warto, że odpowiedzialność pełnomocnika za skutki braku należytej staranności w reprezentacji strony może być przedmiotem oceny, jednakże w toku już innych postępowań [por. np. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2006 r., II OZ 1206/06 (LEX nr 927747)], a oczywista nierzetelność pełnomocnika może stanowić podstawę do dochodzenia powstałej z tego tytułu szkody na gruncie odpowiedzialności kontraktowej przez sądem cywilnym, ale nie spełnia kryterium braku winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. np. postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2005 r., FZ 681/04, niepubl.). Stąd dla przedmiotowego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje brak należytej komunikacji między skarżącymi a pełnomocnikiem skarżących ustanowionym z urzędu, okoliczność ta nie eliminuje bowiem bezpośredniego skutku, który działania i zaniechania tego pełnomocnika wywarły na sytuację procesową skarżących. Brak należytej komunikacji pomiędzy skarżącymi a ustanowionym pełnomocnikiem oraz powstałe nieporozumienia, nie są przesłanką uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku [por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2013 r., I OZ 62/13 (LEX nr 1282778)]. Z powyższego wynika, że wniosek strony o przywrócenie terminu, dla czynności której zaniechał pełnomocnik procesowy, musi wskazywać na brak winy w jego uchybieniu ze strony pełnomocnika. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący nie podjęli nawet próby usprawiedliwienia zaniechania pełnomocnika, ustanowionego dla nich z urzędu, stąd brak jest powodów do uznania, że dostatecznie uprawdopodobniony został brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nadto wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 141 § 2 powołanej ustawy w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 25 września 2013 r. upłynął w dniu 2 października 2013 r. Pełnomocnik skarżących będący adwokatem został zawiadomiony o terminie rozprawy, jednak na rozprawę nie stawił się. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został wniesiony przez skarżących M. M. i C. M. w dniu 3 października 2013 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego), a więc z jednodniowym uchybieniem ustawowego terminu. Powyższe wskazuje, że pełnomocnik skarżących nie wykazał staranności i zainteresowania wynikiem postępowania. W świetle powyższych rozważań, zdaniem Sądu, niedochowanie przez skarżących terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest następstwem okoliczności niezależnych od pełnomocnika, lecz jest wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu spraw klientów. Zauważyć bowiem należy, że postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 16 maja 2011 r. ustanowiony został w niniejszej sprawie dla skarżących adwokat, wyznaczony następnie z imienia i nazwiska przez Okręgową Radę Adwokacką w W. w dniu 27 maja 2011 r., który jak wynika z akt sprawy tylko jeden raz interesował się sprawą przeglądając akta w czytelni tutejszego Sądu w dniu 8 czerwca 2011 r. Skoro zatem brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu, zaś brak dołożenia należytej staranności stanowi o winie, to w przedmiotowej sprawie nie zaistniała podstawa do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Z powyższych względów, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.