I SA/Kr 406/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Firmy W. s.c. J.L., P.S. w T. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2014r. nr [...],[...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2012r. postanawia: - oddalić wniosek - W dniu 20 grudnia 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Krakowie z dnia 19 października 2016r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji uchylił się od dokonania kompleksowej oceny przedstawionych przez stronę danych o jej sytuacji majątkowej. Powinien natomiast dokonać oceny sytuacji materialnej skarżących w oparciu o dostępne w aktach sprawy informacje. NSA zaznaczył też, że z uwagi na to, iż strona kolejny raz wnioskowała o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji powinien, ocenić, czy doszło do zmiany okoliczności rzutujących na jej sytuację materialną. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że J.L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną L.L. z którą od dnia 28 września 1999r. posiada rozdzielność majątkową. Miesięczny dochód J.L. z wynagrodzenia za pracę wynosi 1.360 zł, zaś wydatki ponoszone na utrzymanie, wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie i koszty leczenia wynoszą miesięcznie 1.200 zł – w pierwszej wersji, a 950 zł - w drugiej wersji zaprezentowanej po wezwaniu o uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie posiada on żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W roku 2015 przychód J.L. z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 41.317,20 zł, a z tytułu najmu lub dzierżawy 300 zł. Łączny przychód wyniósł zatem 41.617,20 zł, co przy kosztach jego uzyskania 11.996,23 zł, dało dochód w wysokości 29.620,97 zł. J.L. wraz z L.L. posiadają rachunek bankowy w Banku BGŻ BNP Paribas S.A., którego saldo na dzień 31 lipca 2016r. wynosiło 125,24 zł a na dzień 17 sierpnia saldo 501,48 zł. Z kolei P.S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K.S., z którą od dnia 23 kwietnia 1999r. posiada rozdzielność majątkową. Miesięczny dochód P.S. z wynagrodzenia za pracę wynosi 1.360 zł, zaś wydatki ponoszone na utrzymanie, kredyty, wyżywienie, ubranie i ubezpieczenie wynoszą miesięcznie 1.250 zł, a 855 zł - w drugiej wersji zaprezentowanej po wezwaniu o uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W roku 2015 przychód P.S. z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 41.317,20 zł, a z innych źródeł 1.366,15 zł. Łączny przychód wyniósł zatem 42.683,35 zł, co przy kosztach jego uzyskania 11.996,23 zł, dało dochód w wysokości 30.687,12 zł. Saldo rachunku prowadzonego przez Bank Zachodni W. dla Firmy Handlowo Usługowej W. s.c., J.L., P.S., na dzień 21 sierpnia 2016r. wyniosło - 6.429,29 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób (podmiotów) o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma więc charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postanowienie NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. akt II Fz 409/11). W przedmiotowej sprawie stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest Firma Handlowo Usługowa "W" s.c. J.L., P.S.. W takiej sytuacji ocena, czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musi dotyczyć też majątkowych i finansowych możliwości każdego z jej wspólników. Wynika to bowiem bezpośrednio z osobistej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej opartej na zasadach solidarności (por. art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 380 ze zm., por. też S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, LexisNexis, Warszawa 2007, str. 265). Do takiego stanowiska upoważnia zresztą art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2017r., poz. 201), odsyłający w tym zakresie do regulacji odpowiedzialności solidarnej dla zobowiązań cywilnoprawych, przewidzianej w Kodeksie cywilnym. Brzmienie zatem zarówno art. 246 §1 jak i § 2, nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Niniejszy Sąd w pełni podziela stanowisko NSA zaprezentowane w postanowieniu z dnia 02.02.2016r., sygn. akt I FZ 7/16, wyrażone zresztą w przedmiotowej sprawie sądowoadministracyjnej (I SA/Kr 406/15), jakoby rozdzielność majątkowa nie zwalniała żony wspólnika spółki cywilnej z obowiązku pomocy finansowej dla niego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (t.j. Dz.U z 2015r., poz. 2082 ze zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza w sytuacji kiedy faktycznie prowadzą razem wspólne gospodarstwo domowe - jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. Tym samym próby ustalenia sytuacji finansowej żon wnioskodawców: L.L. i K.S. poprzez wezwanie o przedstawienie źródeł i wysokości dochodów obu pań oraz ich zeznań podatkowych są zasadne. Nie przyniosły jednak oczekiwanego skutku. W swoich rozważaniach Sąd wziął po uwagę, iż w porównaniu ze stanem faktycznym ustalonym przez WSA w Krakowie w postanowieniu z dnia 17 lipca 2015r. dochody zarówno J.L. jak i P. S. uległy zmniejszeniu z kwot 3 131,04 zł do 1 360 zł, miesięcznie, co dało również mniejszy dochód roczny, który w przypadku J.L. zmniejszył się z 38 656 zł. do 29 620,97 zł, a w przypadku P.S. zmniejszył się z 37 565 zł do 30 687,12 zł. Nawet jednak przy tych okolicznościach nie można , biorąc pod uwagę powyższe rozważania, pominąć braku wiedzy o stanie majątkowym małżonek wnioskodawców. O ile bowiem samo nieprzesłanie stosownych dokumentów jest prawnie dopuszczalne to wpływa ono bezpośrednio na ocenę przesłanki "wykazania" okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, która w takim przypadku powinna być negatywna. Ciężar udowodnienia – uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa bezapelacyjnie na stronie, a niemożność przedłożenia koniecznych dokumentów w przypadku małżonków (pomimo pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej) nie może być traktowana jako nieistnienie przedmiotu oceny co do faktów finansowych żon wnioskodawców. Takie działanie godziłoby w podstawowe zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy, co kłóciłoby się z zasadą prawdy obiektywnej. Poddawałoby też pod wątpliwość zasadność wydatkowania środków ze Skarbu Państwa, ze względu na nierzetelność podczas realizacji celów nieprawidłowo skonkretyzowanych w ramach takiego przypadku. Taka niemożność, żeby była usprawiedliwiona, musiałaby mieć charakter trwały i nieodwracalny, ale wtedy Sąd nie wzywałby strony o uprawdopodobnianie takich okoliczności, albowiem nie byłyby one w ogóle brane pod uwagę. W rozpatrywanym przypadku zgodnie z prezentowanym dorobkiem orzeczniczym sądów administracyjnych informacje na temat kondycji finansowej żon wnioskodawców są potrzebne do rzetelnej analizy zdolności płatniczych strony skarżącej i dopiero stwierdzenie, że nie dysponują one środkami finansowymi, którymi mogłyby wesprzeć mężów mogłoby być podstawą przyjęcia pozytywnego dla strony orzeczenia. W przeciwnym razie rozstrzygnięcie musi mieć tylko treść sentencji. Ponadto należy wskazać, iż na przestrzeni około roku wnioskodawcy wyzbyli się majątku nieruchomego tj. domu o pow. 130 m2, udziału w wysokości 1/6 część w domku letniskowym o pow. 20 m2 – w przypadku J.L.oraz domu w zabudowie szeregowej o pow. 101 m2 – w przypadku P.S., jak również ruchomego w postaci udziałów w ½ części własności samochodu Citroen Berlingo o wartości 35 000 zł, co zwykle wiąże się z przysporzeniem w sensie finansowym. W złożonym bowiem oświadczeniu stwierdzili, że nie posiadają żadnego majątku. Nawet więc status spółki będącej w zawieszeniu, jak i ujemne saldo jej konta nie przechylają szali oceny na rzecz zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą na podstawie §3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko połowę kwoty 1 538 zł, którą strona skarżąca zdołała zresztą uiścić mimo wcześniejszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie spełnił kluczowej przesłanki "wykazania" – determinującej proces decyzyjny podczas analizy stanu majątkowego i zdolności płatniczych strony skarżącej. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma bowiem podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z 20.01.2006r., sygn. I OZ 1551/05, postanowienie NSA z dnia 11.06.2013r., sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10.05.2013r., sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 10.05.2013r., sygn. akt II OZ 348/13; postanowienie NSA z dnia 14.04.2013r., sygn. I OZ 253/13; postanowienie NSA z dnia 10.05.2013r., sygn. akt II OZ 128/13; postanowienie NSA z dnia 24.09.2013r., sygn. akt II OZ 776/13; postanowienie NSA z 24.09.2013r., sygn. akt II OZ 777/13; postanowienie NSA z dnia 25.09.2013r., sygn. akt I OZ 793/13; postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r., sygn. akt II OZ 918/13; postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r., sygn. akt II OZ 919/13). W związku z tym, na podstawie art. 244 §1, art.245 §3, art. 246 §2 pkt 2, p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.