I SA/Kr 89/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.P., o zwolnienie od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 09.12.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Ł. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 09.12.2015r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 1996/15 Ł.P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Od 2014r. pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną A.B.P., z którą jak podał, nie mieszka razem. Prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza pod firmą : Ł. P. "M" Import - Export przyniosła mu w 2015r. stratę w wysokości 25 262 zł. (według bilansu firmy - 25 464,77 zł.), przy przychodzie na poziomie 1 874 427,01 zł. Podstawa opodatkowania tej działalności za czwarty kwartał 2015r. wyniosła 405 331 zł. Ł.P. posiada dwa konta w ABS Banku Spółdzielczym, jedno osobiste, drugie firmowe. Na obu odnotowywane są znaczne wpływy np.: przelew z dnia 22.12.2015r. na kwotę 14 000 zł., przelew z dnia 07.01.2016r. na kwotę 20 000 zł., przelew z dnia 08.01.2016r. na kwotę 20 000 zł., przelew z dnia 15.12.2015r. na kwotę 4 489,99 zł., przelew z dnia 16.12.2015r. na kwotę 27 542,70 zł., przelew z dnia 04.01.2016r. na kwotę 54 752,23 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem w 2/6 częściach nieruchomości o pow. 0,1716 ha, położonej w O., gmina O. o wartości 300 000 zł. oraz samochodu osobowego marki Renault Master z 2008r. Podał , iż mieszka w lokalu należącym do ojca żony i nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były natomiast niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Ł. P.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia: - spisu jego miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych ! ) Ł.P., A. P., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznania podatkowego Ł. P., za 2015r. lub odpowiedniego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o uzyskanych przez niego w 2015r. dochodach i przychodach, - zeznania podatkowego A.P., za 2015r., lub odpowiedniego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią w 2015r. dochodach i przychodach, - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością Ł.P., (obejmującego ich markę i rok produkcji), lub o ich braku, - zaświadczenia z zakładu pracy, o wysokości zarobków A.P., - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością wnioskodawcy, - oświadczenia określającego czyją własnością jest lokal, dom , w którym mieszka wnioskodawca, - zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, kwartał. Wnioskodawca nie wypełnił jednak nałożonego na niego obowiązku i nie przesłał w/w dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Orzekającemu została tylko analiza sytuacji skarżącego w oparciu o dane zawarte we wniosku i w aktach sprawy o sygn. I SA/Kr 1996/15. Okazała się ona jednak niepełna, zwłaszcza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w powołanym postępowaniu został oddalony postanowieniem z dnia 08.04.2016r., z powodu niewykazania przez skarżącego stosownych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zwrócić należy uwagę , iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych czy nieruchomości. Stąd też brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę . To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. W powołanej sprawie o sygn. akt I SA/Kr 1996/15 wnioskodawca zobrazował jedynie wysokość swoich przychodów, które kształtują się na wysokim poziomie Podnoszony przez niego fakt poniesienia straty w 2015r. nie jest natomiast rzeczywistym miernikiem jego kondycji finansowej. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.201r. , sygn. akt I FZ 375/15, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r. , sygn. akt I GZ 889/15). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14.02.2012r., sygn. akt III SA/Wa 3114/11). L.P. nie określi ani nie udokumentował ponoszonych przez siebie kosztów utrzymania, co automatycznie uniemożliwia badanie jego zdolności płatniczych. Przeszkodą w ich określeniu jest również brak reakcji ze strony wnioskodawcy na wystosowane do niego wezwanie w zakresie ujawnienia zarobków i oszczędności żony. Trzeba natomiast podkreślić, że fakt pozostawania przez Ł.P. z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 §1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz . 270 z p. zm. ).