I OZ 523/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. D. P., J. P., P. K. S., E. M. S., D. W., M. D., T. B., J. B. i K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 1115/16 o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi P. D. P., J.P., P. K. S., E. M. S., D. W., M. D., T. B., J. B. i K. B. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 1115/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek P. D. P., J. P., P. K. S., E. M. S., D. W., M. D., T. B., J. B. i K. B. (dalej skarżący bądź wnioskodawcy) o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Sąd I instancji wskazał, że Wojewoda Lubelski uchylił decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i odmówił zwrotu tej nieruchomości. Decyzję tę doręczono pełnomocnikowi wnioskodawców dnia 26 września 2016 r. Dnia 27 października 2016 r. wnioskodawcy złożyli skargę do Sądu na decyzję organu drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie. Dnia 9 grudnia 2016 r. pełnomocnik skarżących wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. We wniosku tym wskazała, że wobec wątpliwości co do dokładnej daty doręczenia decyzji Wojewody, ostatecznego ustalenia dokonała telefonicznie z Lubelskim Urzędem Wojewódzkim. Po ustaleniu, że odpis decyzji Wojewody Lubelskiego został doręczony w dniu 28 września 2016 r., odnotowała datę 27 października 2016 r. na wniesienie środka odwoławczego. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika skarżących, należy uznać, że skarżący nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za niedotrzymanie terminu. Termin został uchybiony o jeden dzień w wyniku błędnej informacji telefonicznej, na co skarżący nie mieli wpływu. Zdaniem pełnomocnika, dochowała ona wszelkiej staranności, by skarga wpłynęła w przewidzianym prawem terminie. Sąd I instancji w uzasadnieniu przywołał art. 86 § 1, art. 87 § 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej ppsa). Z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że zaskarżoną decyzję doręczono pełnomocnikowi skarżących w sposób niepozostawiający jakichkolwiek wątpliwości co do daty odbioru przesyłki zawierającej tę decyzję i faktu, że adwokat M. B. osobiście pokwitowała odbiór tej decyzji w dniu 26 września 2016 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na druku potwierdzenia odbioru, znajdującym się w aktach administracyjnych organu drugiej instancji. Uchybienie przez skarżących terminu do wniesienia skargi, nawet jeśli istotnie miało związek – jak twierdzi pełnomocnik skarżących – z błędnym zrozumieniem przez nią informacji udzielonej jej telefonicznie przez pracownika organu odwoławczego, mając na uwadze pozostałe okoliczności niniejszej sprawy, nie może być uznane za niezawinione przez stronę (k. 3-14, 15, 24-27, 28-31 akt sądowych; zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach Wojewody). Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżących wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 2 w zw. z art. 177 § 1 ppsa przez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący z własnej winy uchybili terminowi do wniesienia skargi. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji nie rozważył kwestii zawinienia skarżących, a przez uznanie winy ich pełnomocnika obarczył ich odpowiedzialnością za jego błąd, co spowodowało ujemne dla nich skutki w zakresie postępowania sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżących, Sąd nie przyjął obiektywnego miernika staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, ponieważ w pracy profesjonalnych pełnomocników częstą praktyką jest telefoniczne kontaktowanie się z organami administracji w sytuacji braku pewności co do terminu odbioru korespondencji (k. 41-44 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 ppsa). Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca W rozpoznawanej sprawie skarżący działali w postępowaniu przez pełnomocnika profesjonalnego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat czy radca prawny podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej obligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. W orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżących, jako mocodawcach, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego ich pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnicy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również nadawania pism do sądów. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). Powszechnie znanym w metodyce pracy adwokatów bądź radców prawnych jest dokumentowanie przez profesjonalnego pełnomocnika daty doręczenia pełnomocnikowi przesyłki przez dokonanie na odwrocie koperty w momencie odbioru, daty doręczenia przesyłki, a następnie odnotowanie tej daty w podręcznym kalendarzu. Pozwala to pełnomocnikowi na prawidłowe obliczenie ostatniego dnia terminu, w którym może skutecznie złożyć środek zaskarżenia. Całkowicie uniezależnia to pełnomocnika od potrzeby telefonicznego ustalania u pracownika urzędu, daty doręczenia odnotowanej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma. Nie przemawia za brakiem winy strony, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, błędne przekonanie, że strona otrzymała wezwanie w innej dacie, niż to faktycznie nastąpiło (postanowienie NSA z: 31.7.2008 r., I FZ 324/08; 28.5.2004, FZ 93/04, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 408-409, nb 6, p. 16, 32). Wbrew twierdzeniom zażalenia, mając na uwadze istotne okoliczności sprawy, nie jest okolicznością wskazującą na brak winy błędne zrozumienie przez pełnomocnika informacji udzielonej telefonicznie przez pracownika organu odwoławczego. W niniejszej sprawie prawidłowość doręczenia pełnomocnikowi skarżących przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję nie ulega wątpliwości. Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącym przywrócenia terminu do złożenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.