VI SA/Wa 2173/19

Dnia 22 stycznia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu oddala skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (Prezes NFZ), postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., na podstawie art. 59 § 2 w związku z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "k.p.a.", w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) oraz art. 109 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510, ze zm.), dalej: "ustawą o świadczeniach", po rozpatrzeniu wniosku K. Sp. z o.o. (wcześniej: K.), dalej "strona", "płatnik składek", "spółka", postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r., wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdzającej, iż Pan D. S. ("zainteresowany") podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 kodeksu cywilnego, zawartą z płatnikiem składek w okresie od 1 do 11 kwietnia 2011 r. Ww. postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach: Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r., ustalił obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek w ww. okresie. Ww. decyzja została doręczona zainteresowanemu w dniu 27 lipca 2016 r. oraz pełnomocnikowi płatnika składek - adwokatowi M. B. w dniu 1 sierpnia 2016 r. Zgodnie z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach, odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego wnosi się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie 7 dni od dnia jej doręczenia. Zatem w przedmiotowej sprawie termin do wniesienia odwołania przez płatnika składek upłynął w dniu 8 sierpnia 2016 r. Adw. M. B. - pełnomocnik płatnika składek, wniosła odwołanie w polskiej placówce pocztowej operatora pocztowego obowiązanego do świadczenia usług powszechnych, zgodnie z pieczątką nadania, w dniu 16 sierpnia 2016 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy strony obsługiwanej przez jednoosobową kancelarię prawną, która nie zatrudnia żadnych pracowników. Ze względu na chorobę, która uniemożliwiła pełnomocnikowi osobiste działanie nie było możliwe skorzystanie z pomocy innego prawnika i złożenie wniosku w terminie. Pełnomocnik przedstawił zaświadczenie lekarskie obejmujące okres 2 do 15 sierpnia 2016 r., wystawione w dniu 2 sierpnia 2016 r. przez lekarza z Izby Przyjęć Oddziału Ginekologii i Położnictwa Szpitala [...] w W.. Prezes NFZ rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu zauważył, że pełnomocnik strony nie wykazał, że stan zdrowia nie pozwalał mu na dokonanie czynności złożenia wniosku w terminie, a fakt choroby pełnomocnika prowadzącego jednoosobową kancelarię nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu. Ponadto adwokat nie uprawdopodobniła, że nie było możliwe udzielenie dalszego pełnomocnictwa lub wyznaczenie z urzędu zastępcy. Oświadczenie, że pełnomocnik nie zatrudnia żadnych pracowników nie jest, jak podkreślił organ, przesłanką do uznania braku winy w nieterminowym złożeniu wniosku W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, płatnik składek wniósł o uchylenie postanowienia Prezesa NFZ z dnia [...] r. i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie wobec uznania, że pełnomocnik "nie uprawdopodobniła wystarczająco", iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy pomimo wskazania przyczyn takiego stanu, jak również wszystkich okoliczności, które zadecydowały o tym, że nie mogła ani ustanowić substytuta ani też przekazać treści decyzji mocodawcy, a które w świetle przywołanego przepisu wyłączają winę w uchybieniu terminowi. W skardze wskazano także, że w sytuacji, gdy wnioskujący o przywrócenie terminu powołuje się na chorobę pełnomocnika, a zatem na okoliczność, która w większości przypadków wyłącza winę w uchybieniu terminu, obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie okoliczności i powodów uchybienia terminu. W odpowiedzi na skargę, Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona Z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko w przypadku, gdy łącznie spełnione zostaną określone w nim przesłanki, tj.: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; 3) jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w niniejszej sprawie - wniesienie odwołania); 4) strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Fakt, że skarżąca działała w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie w sprawie. Po pierwsze, w orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (uzasadnienie uchwały SN z dnia 18 września 1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, s. 240, Wydawnictwo Prawnicze, 2006). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane także w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z dnia 18 października 2007 r., I FZ 421/07; z dnia 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; z dnia 31 marca 2009 r., I FZ 69/09; z dnia 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; z dnia 23 czerwca 2010 r., I OZ 465/10; z dnia 19 sierpnia 2010 r., I FZ 133/10; z dnia 10 czerwca 2011 r., I OZ 408/11; z dnia 28 czerwca 2011 r., I FZ 160/11; z dnia 28 lipca 2011 r., I OZ 545/11; z dnia 9 września 2011 r., II FZ 425/11; z dnia 29 listopada 2011 r., I OZ 894/11; z dnia 13 grudnia 2011 r., II FZ 736/11; z dnia 14 grudnia 2011 r., II GZ 527/11; z dnia 11 stycznia 2012 r., I GZ 231/11; z dnia 25 stycznia 2012 r., II OZ 2/12; z dnia 13 września 2012 r., II FZ 689/12; z dnia 9 października 2013 r., II FZ 872/13; z dnia 18 lipca 2013 r., I OZ 584/13; z dnia 9 stycznia 2013 r., I OZ 958/13; z dnia 19 grudnia 2012 r., I FZ 566/12). Po drugie, ww. okoliczność ma znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych. W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z dnia 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; z dnia 3 marca 2009 r., I OZ 155/09; z dnia 9 maja 2006 r. II OZ 468/06). Tym samym pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., II GZ 184/09). W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu wskazała, że była chora w okresie od 2 do 15 sierpnia 2016 r., na co przedłożyła zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 2 sierpnia 2016 r. z adnotacją, że powinna leżeć. W ocenie Sądu, ww. uzasadnienie wniosku jest niewystarczające. Autorka skargi poza załączeniem do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenia lekarskiego o chorobie nie podała innych istotnych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi. Tymczasem fakt choroby - sam w sobie - nie jest równoznaczny z brakiem winy w uchybieniu terminu. Należy zwrócić uwagę, że we wniosku o przywrócenie terminu, pełnomocnik nie uprawdopodobnił, iż zapadł na chorobę nagłą, mającą taki charakter i przebieg, że przy dołożeniu nawet najwyższych starań, bez narażania się na utratę zdrowia, choroba ta uniemożliwiała mu sporządzenie w terminie odwołania i nadania go pocztą lub złożenia osobiście w organie bądź przez osobę trzecią (domownika lub inną osobę skoro nie zatrudnia pracowników), ewentualnie, że nie mógł posłużyć się substytutem. Samo zaświadczenie lekarskie, w konfrontacji z treścią wniosku o przywrócenie terminu, w którym nie postarano się objaśnić nie tyle samego rodzaju choroby i dolegliwości, ile konkretnego wpływu tej choroby na niedotrzymanie terminu, świadczy o braku staranności działania profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podziela stanowisko NSA przedstawione w wyroku z dnia 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1243/97 (Lex Polonica 36802), z którego wynika, że nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie wyklucza dokonania czynności procesowej nadania pisma przez inną osobę. W orzecznictwie wskazano także, że nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli przykładowo strona mogła nadać pismo w ustawowym terminie korzystając z pomocy domowników (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt II FZ 746/13, LEX nr 1364189). Uprawdopodobnienie braku winy w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. nie może sprowadzać się tylko do przedstawienia zaświadczenia lekarskiego, jak uczynił to pełnomocnik spółki wnosząc o przywrócenie terminu. Takie działanie cechuje schematyzm i uproszczenie. Tymczasem od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się starannego przedstawienia okoliczności i argumentacji mających uzasadnić składany wniosek. Szczególne wymagania w kwestii udowodnienia braku winy dotyczą profesjonalnych pełnomocników prowadzących kancelarie. Poza tym, Sąd podziela pogląd, że profesjonalny pełnomocnik tak powinien zorganizować pracę kancelarii, aby w razie choroby mógł go zastąpić substytut. Przeszkoda wykluczająca dokonanie przez adwokata czynności procesowej samodzielnie nie jest okolicznością świadczącą o braku jego winy w uchybieniu terminu. Zwrócić należy uwagę, że art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze daje adwokatom podstawę prawną do udzielania substytucji w przypadku, gdy nie mogą oni działać w sprawie osobiście. Treść pełnomocnictwa udzielonego w dniu 6 października 2010 r. pełnomocnikowi skarżącego nie zawierało w swej treści jakiegokolwiek ograniczenia. Oznacza to, że ustanowiony w niniejszej sprawie adwokat mógł, zgodnie z ww. przepisem, ustanowić dalsze pełnomocnictwo (substytucję) innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Przy czym podkreślenia wymaga, że dla ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego nie jest konieczne, aby była to osoba na stałe współpracująca z ustanowionym w niniejszej sprawie adwokatem. W okolicznościach faktycznych sprawy, uzasadnione było oczekiwanie organu, że prowadząc profesjonalną działalność pełnomocnik weźmie pod uwagę okoliczność choroby, urlopu czy też innych nagłych zdarzeń, powodujących niemożliwość wykonywania powierzonych pełnomocnikowi zadań i dlatego tak zorganizuje pracę swojej kancelarii, aby w razie nagłej nieobecności mogła go zastąpić inna osoba. Wskazać także należy, że wprawdzie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 12 lutego 2019 r. wskazał, że prowadzi działalność samodzielnie i nie zatrudnia żadnych pracowników, ale dopiero w skardze uszczegółowił, że nie zatrudnia także asystenta, sekretarza czy też innej osoby, która mogłaby chociaż przekazać kopię decyzji mocodawcy. Wskazał ponadto, że siedziba mocodawcy nie znajduje się w W., a on mieszka sam i nie posiada domowników, którzy mogliby mu dopomóc w dokonaniu tych czynności. Tak więc konieczne dopełnienie argumentacji dotyczącej niemożności posłużenia się przez pełnomocnika spółki osobą trzecią (tj. domownikiem) została wskazana dopiero w skardze, a to oznacza, że argumentacja ta była spóźniona. Tak więc w okolicznościach faktycznych sprawy tylko na podstawie zaświadczenia lekarskiego nie można było przyjąć, że skarżąca spółka uprawdopodobniła, iż jej pełnomocnik uchybił terminowi bez swojej winy. Próba zastąpienia uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu jedynie zaświadczeniem lekarskim, bez wskazania konkretnych okoliczności przemawiających za brakiem winy, musiała skutkować odmową przywrócenia uchybionego terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Działanie to, z góry skazane na niepowodzenie, stanowi bowiem przejaw braku należytej staranności autora wniosku, o czym była mowa wyżej. Reasumując, ocena prawna organu, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu administracyjnym nie narusza prawa w sposób opisany w zarzutach skargi. Raz jeszcze podkreślić należy, że samo zaświadczenie lekarskie, potwierdzające chorobę, nie może zastąpić uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. do czego niezbędna jest przekonująca argumentacja wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, a czego w tej sprawie na właściwym jej etapie zabrakło. Podsumowując stwierdzić należy, że Prezes NFZ nie naruszył przepisów art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325), Sąd orzekł, jak w sentencji.