I OZ 1722/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Ż. reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 225/17 odmawiające przywrócenia terminu w sprawie ze skargi S. Ż. reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 225/17 (dalej postanowienie z 13 października 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 września 2017 r., II SA/Sz 225/17 w sprawie ze skargi S. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Wyrokiem z dnia 25 września 2017 r., II SA/Sz 225/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę S. Z., reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Na rozprawie sądowej obecny był pełnomocnik skarżącego będący radcą prawnym, wyznaczony dla strony na zasadzie prawa pomocy postanowieniem Sądu z 12 kwietnia 2017 r. Dnia 4 października 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący, reprezentowany przez ww. profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 25 września 2017 r., składając jednocześnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego podniósł, że był obecny podczas ogłoszenia wyroku i po jego ogłoszeniu przesłał opiekunowi prawnemu skarżącego – M. Z. (która, wg pełnomocnika, jak wynikało z uprzednich ustaleń telefonicznych, wiedziała o terminie do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, sposobie jego obliczenia oraz skutkach zaniechania tej czynności i nie wyraziła wcześniejszej dyspozycji w tym zakresie), informację o wyniku postępowania za pomocą wiadomości SMS. Pełnomocnik stwierdził, że brak odpowiedzi na ww. informację, w świetle wcześniejszych ustaleń telefonicznych, został potraktowany przez pełnomocnika, jako wyraz braku woli składania wniosku o uzasadnienie wyroku. Jak stwierdził pełnomocnik, jego założenie dotyczące otrzymania przez opiekuna prawnego skarżącego ww. informacji, a co za tym idzie braku woli złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, okazało się błędne. Wyjaśnił, że dnia 3 października 2017 r. opiekun prawny skarżącego w rozmowie telefonicznej oświadczyła, że nie otrzymała wcześniej informacji o wyniku postępowania sądowego, przesłanej za pomocą wiadomości SMS. Opiekun prawny skarżącego wówczas poinformował, że wolą strony jest złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Pełnomocnik podkreślił, że opiekun prawny skarżącego jest osobą starszą, co w znacznej mierze utrudnia korzystanie z nowoczesnych urządzeń komunikacyjnych, a co za tym idzie nie sposób przypisać stronie winy w związku z obiektywnym brakiem świadomości rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej ppsa), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Orzeczenie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 zd. pierwsze ppsa). Sąd stwierdził, że powołany wniosek spełnia wymagania formalne, przewidziane w art. 87 § 1, 2 i 4 ppsa, gdyż zawiera uzasadnienie; wraz z wnioskiem strona dopełniła czynności, której nie dokonała w terminie, a nadto w terminie siedmiodniowym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (liczonym od dnia 3 października 2017 r.), złożyła w dniu 4 października 2017 r. wniosek o przywrócenie terminu, co umożliwia merytoryczną ocenę żądania tego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu winien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które uprawdopodobniają jego zasadność. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o własne interesy. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (postanowienie NSA z 23.9.2014 r., II GZ 523/14, Lex 1530539). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona (jej pełnomocnik) dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się między innymi stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Chodzi o okoliczności od strony (jej pełnomocnika) całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę (jej pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Kierując się ww. wywodami, Sąd I instancji stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy pełnomocnik ponosi ryzyko wyboru środków, za pomocą których zdecydował się na prowadzenie korespondencji ze stroną (jej opiekunem prawnym), wiedząc przy tym w jakim wieku jest opiekun prawny strony. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek takiej organizacji pracy, by uniemożliwić powstanie zaniedbań w związku ze świadczoną pomocą prawną, dotyczy to także obowiązku dbania o właściwą komunikację z mocodawcą. Pełnomocnik winien, kierując się logiką i doświadczeniem zawodowym związanym z prowadzeniem spraw sądowych, czynić przewidywania co do przebiegu czynności procesowych. Brak porozumienia między pełnomocnikiem a mocodawcą odnośnie konieczności podejmowania czynności procesowych podobnie jak brak możliwości kontaktu z mocodawcą, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą i stanowiącą o braku winy w uchybieniu terminu. Jak podkreśla się w orzecznictwie przedmiotu, okoliczności związane z realizacją stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, to jest relacje między mocodawcą i pełnomocnikiem, pozostają bez wpływu na bieg terminów procesowych (postanowienia NSA z: 2.10.2013 r., I OZ 858/13, Lex 1397217; 22.6.2010 r., I FZ 218/10, Lex 643227). Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności uprawdopodabniających, że do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, doszło w sposób przez niego (jego pełnomocnika) niezawiniony. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie (k. 110, 111, 113-114, 115, 117-120 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 13 października 2017 r. wniósł S. Z., reprezentowany przez opiekuna prawnego M. Z., zastępowany przez r. pr. E. L.-D. podnosząc, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1-4 ppsa poprzez nieuzasadnione uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie sposób działaniom pełnomocnika zarzucić winę w niedochowaniu terminu, w sytuacji gdy "strona oświadczyła, że nie wyraża woli zaskarżenia wyroku, a w przypadku zmiany stanowiska i pojawienia się woli uzyskania uzasadnienia skontaktuje się z pełnomocnikiem, jak również w przypadku, gdy posługuje się ustalonym ze stroną sposobem komunikacji, nie dysponując jednocześnie możliwością kontaktu elektronicznego (z uwagi na podeszły wiek Opiekuna Prawnego Strony nieotrzymanie adresu poczty elektronicznej i a z uwagi na krótki termin na wniesienie wniosku o uzasadnienie przesyłanie informacji za pomocą operatora pocztowego mija się z celem, z uwagi na brak pewności, a nawet nikłe prawdopodobieństwo dotarcia do adresata przed upływem terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie" (k. 129-131 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 ppsa). Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca W rozpoznawanej sprawie skarżący działał w postępowaniu przez pełnomocnika profesjonalnego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat czy radca prawny podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej obligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. W orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy, a więc również kontaktów ze swoim mocodawcą. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). Wbrew twierdzeniom zażalenia, mając na uwadze istotne okoliczności sprawy, nie jest okolicznością wskazującą na brak winy błędne zinterpretowanie przez pełnomocnika milczenia swojego mocodawcy. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że niecelowe jest podnoszenie argumentu dotyczącego wieku i stanu zdrowia opiekuna prawnego skarżącego, w sytuacji, gdy strony dotychczas bez przeszkód kontaktowały się telefonicznie. Brak było jakiegokolwiek powodu, by prócz wysłania przez pełnomocnika wiadomości SMS na numer opiekuna prawnego skarżącego, pełnomocnik w okresie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku, zadzwonił do opiekuna prawnego skarżącego i w rozmowie telefonicznej uzyskał jednoznaczne stanowisko opiekuna prawnego co do składania bądź nie składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie bez znaczenia w sprawie jest również fakt, że opiekun prawny strony jest radcą prawnym (...), wpisanym na listę radców prawnych wykonujących czynnie zawód radcy prawnego, prowadzonych przez OIRIP w [...], zatem ma wiedzę dotyczącą podstawowych czynności procesowych i konieczności dochowania terminów procesowych. Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 września 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.