I SA/Kr 1800/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. C. FHU "C" L. C. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 września 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2016r. oddalające wniosek L.C. FHU "C" L. C. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych. L. C. FHU C. L.C.w K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej złożonej od wyroku tut. Sądu z dnia 28 czerwca 2016r. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 września 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu. Z uzasadnienia wniosku oraz w dalszej kolejności z dokumentów przedłożonych w toku sprawy wynika, że L. C. ur. w 1976r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną G J.-C. ur. w 1982r., z którą w 2010r. zawarł umowę majątkową małżeńską. Małżonkowie mają na utrzymaniu córką Leę C. ur. w 2007r. Rodzina mieszka w domu, będącym według oświadczenia L. C., własnością jego żony. Wnioskodawca w 2014r. zawiesił działalność gospodarczą prowadzoną pod firmą: L. C. FHU C&C, z powodu problemów finansowych. W 2012r. poniósł bowiem stratę w wysokości 166 977,73 zł, przy przychodzie w wysokości 8 102 447,06 zł, w 2013r. strata wyniosła 89 349,44 zł, przy przychodzie na poziomie 462 969,80 zł, a w 2014r. miała ona wartość 6 913,70 zł, przy przychodzie w wysokości 48 967,94 zł. G. J.-C. prowadzi natomiast działalność gospodarczą, która według oświadczenia wnioskodawcy przynosi 2 000 zł., dochodu miesięcznie. W 2014r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w ramach spółki: "J. "A" P. J., G. J.-C., B. S. s.c." poniosła ona stratę w wysokości 68 954,19 zł, przy przychodzie w na poziomie 1 882 320,54 zł. W 2015r. jej strata wyniosła 89 794,13 zł, przy przychodzie w wysokości 1 147 054,34 zł. L. C. miesięczne koszty utrzymania szacuje na kwotę ok. 1900 zł., Obejmują one: opłatę za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci – 500 zł., koszty wyżywienia – 800 zł., koszty utrzymania dziecka – 300 zł., koszty paliwa do samochodu żony – 300 zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego AUDI A6 3.0 TDI i przyczepy ciężarowej WIOLA. Oświadczył, iż nie posiada oszczędności, nieruchomości, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł, ani żadnych samochodów. Saldo jego konta prowadzonego przez P. S.A. o numerze 68 1020 2892 0000 5202 0204 3602 na dzień 31 lipca 2016r. miało wartość ujemną – 2 020 zł. (wyciąg z banku przy aktach o sygn. I SA/Kr 1332/15). Po analizie powyższego materiału dowodowego, postanowieniem z dnia 18 listopada 2016r. starszy referendarz sądowy WSA w Krakowie uznał, że wniosek L. C. nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako podstawę rozstrzygnięcia podał art. 244§1, art. 245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258§1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, wnioskodawca zaskarżył ww. postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. i wniósł o jego zmianę, poprzez przyznanie mu pomocy prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca powielił w treści sprzeciwu fakty, o których mowa powyżej, podkreślając, że posiada ze swoją żoną rozdzielność majątkową i prowadzą oni odrębną politykę finansową, co jego zdaniem przedkłada się na brak możliwości pozyskania danych, o które wnioskował Sąd. Podniósł także, że łączne koszty postępowania we wszystkich sprawach, które już zalegają przed tut. Sądem i które zostaną przez skarżącego złożone w najbliższym czasie będą opiewać na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych, a skarżący nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych w tych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie fizycznej jest stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe, (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Tymczasem przedstawione przez wnioskodawcę dane, dotyczące podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy są niepełne. Po pierwsze bowiem strona skarżąca, nie przesłała, mimo wezwania, m.in.: - odpowiednich rachunków obrazujących miesięczne wydatki rodziny, - wyciągu z konta bankowego L. C. nr [...], z którego dnia 25 kwietnia 2016r. przesłał on na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwotę 8 406 zł., - wyciągów z kont bankowych G. J.-C. (zarówno osobistych, jak i firmowych), obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z jej lokat bankowych, - numeru księgi wieczystej nieruchomości, w której mieszka skarżący z rodziną, - deklaracji podatkowych z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc, kwartał, dotyczących prowadzonej przez G. J.-C. działalności gospodarczej. Należy zwrócić uwagę, iż orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków finansowych i oszczędności. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy jednocześnie, że podnoszony przez wnioskodawcę fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego, odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Zatem orzekający w sprawie referendarz sądowy zasadnie przyjął, że rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia jednego z małżonków z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Wskazać również należy, że prawa pomocy nie można przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Słusznie zauważył referendarz tut. Sądu, że w sprawie zachodzą istotne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. To natomiast uniemożliwia przeprowadzanie analizy stanu faktycznego w zakresie oświadczeń strony niepopartych odpowiednimi dokumentami. W nadesłanym oświadczeniu L. C. z dnia 5 lutego 2016r. stwierdził on bowiem, że nie posiada żadnych samochodów. Jednocześnie przedłożył zaświadczenie Prezydenta Miasta K. (Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców UMK, Referat Rejestracji Pojazdów II), z dnia 16 września 2015r. z którego wynika, że jest on właścicielem samochodu osobowego AUDI A6 3.0 TDI i przyczepy ciężarowej WIOLA. Biorąc pod uwagę ww. argumentację i odnosząc się tym samym do argumentacji zawartej w złożonym sprzeciwie, należy podnieść, że środki finansowe, którymi dysponuje skarżący i jego rodzina, z którą zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym, są najpewniej niewłaściwie gospodarowane, tym bardziej, że skarżący ma świadomość tego, iż wszczynając postępowania sądowe, musi partycypować w kosztach sądowych, nie może ich bowiem przerzucać na obywateli. Niewłaściwa preferencja w wydawaniu posiadanych środków finansowych nie upoważnia do przyznania stronie prawa pomocy. Sytuacja finansowa strony, nie wskazuje zatem, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Zwolnienie Ł. C. od kosztów sądowych byłoby więc przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji. Nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, zawartym w sprzeciwie, jakoby rozdzielność majątkowa małżonków i odrębna polityka finansowa, którą rzekomo prowadzą, przedkładała się na brak możliwości pozyskania przez skarżącego danych, o które wnioskował Sąd. W konsekwencji więc ww. okoliczności, w szczególności, nieprzesłania dokumentów źródłowych, stwierdzić należy, że strona skarżąca kolejny raz nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający w sprawie referendarz sądowy w dalszym ciągu nie posiadał więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Zasadnie przyjął ww. orzekający, że ocena taka nie mogła opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) nawet w przypadku, kiedy ilość spraw toczących się przed sądem administracyjnym zwiększa koszty ponoszone przez stronę. Orzekający bowiem najpierw powinien mieć do dyspozycji materiał, pełny i wiarygodny, dopiero później może przystąpić do jego oceny, w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy i kosztów generowanych przez dane postępowanie lub postepowania. Zgodnie bowiem z linią orzeczniczą sądów administracyjnych niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14). Konkludując wskazać należy, że w realiach niniejszej sprawy nie odnotowano, aby strona w sposób jednoznaczny wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania. Strona nie wykazała również, że poczyniła kroki w celu zebrania oszczędności we własnych wydatkach, które mogłyby przyczynić się do pokrycia tych kosztów. Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.