I SA/Kr 1976/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku D.K. , o ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21.10.2015r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, postanawia oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek D.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21.10.2015r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów D.K. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę w "Agencji Ubezpieczeniowej, B.Z.", z wynagrodzeniem w wysokości 1308,69 zł., netto, miesięcznie. Z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje natomiast, jak podaje 704,80 zł., dochodu, miesięcznie, a w 2015r. dochód ten wyniósł 23 701,37 zł. Zeznanie podatkowe za 2015r. wskazuje, że w 2015r. uzyskała ona łączny dochód w wysokości 43 520,84 zł., przy przychodzie na poziomie 100 643,67 zł. Jako bieżące wydatki wnioskodawczyni wymieniła : - ratę kredytu hipotecznego w wysokości 2229,33 zł. , miesięcznie; - ratę kredytu w wysokości 668,27 zł., co miesiąc obniżaną od 2 zł. do 5 zł.; - opłatę za energię elektryczną w wysokości 397,59 zł., miesięcznie; - opłatę za opróżnianie i czyszczenie szamba w wysokości 160 zł., miesięcznie; - opłatę za internet w wysokości 89,95 zł., miesięcznie; - opłatę za ogrzewanie i ciepłą wodę wraz z fakturami od 2015.06.02 do 2016-02-03 za węgiel kamienny, ekogroszek, na łączną kwotę 4400 zł.; - koszty dostawy wody, z faktur od 2015.11.25 do 2016.02.24 na łączną kwotę 503,05 zł. (wystawiane i rozliczane co kwartał); - koszty ubezpieczenia nieruchomości hipotecznej w wysokości 821 zł., rocznie; - podatek od nieruchomości w wysokości 217 zł., rocznie; - opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w wysokości 408 zł., rocznie; - koszty żywności ,środków czystości, gospodarstwa domowego i artykułów higienicznych w wysokości 600 zł., miesięcznie; - koszty odzieży ok. 150 zł., miesięcznie; - koszty wsparcia rodziny mieszkającej w segmencie obok, dotyczące np. zakupu podstawowych produktów niezbędnych do zaspokojenia potrzeb życiowych i egzystencjonalnych; - koszty warsztatów edukacyjno – tanecznych siostrzenicy strony skarżącej - 10 rat po 139,99 zł.; - koszty zakupów w wysokości od 500 zł. do 1000 zł., miesięcznie; - ratę podatku do Urzędu Skarbowego w kwocie 379,50 zł., miesięcznie; - koszty ubezpieczenia na życie w wysokości 150,68 zł., miesięcznie. Wnioskodawczyni zaznaczyła też, że z tytułu zaciągniętego bezpiecznego kredytu w Raiffeisen Bank Polska S.A z limitem 22 100 zł., ma do zapłaty kwotę 455 zł., wyznaczaną co miesiąc. Strona skarżąca jest właścicielką: domu jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej, położonego w K. gmina Iwanowice, o pow. użytkowej 176 m2, usytułowanego na działce o pw. 0,1007 ha, oraz 1/5 części drogi, o pow. 0,0176 ha. Podała, iż nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt OZ 862/04; postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11; postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14; postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14; postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności , które uzasadniałyby przyznanie finansowej pomocy państwa dla strony w postaci ustanowienia adwokata. Art. 246§1 w/w ustawy wskazuje, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma więc wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy ( por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Ma on też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Tymczasem przedstawione przez wnioskodawczynię informacje dotyczące podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy są sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09.02.2005r., sygn. akt FZ 579/04, postanowienie NSA z dnia 11.01.2008r., sygn. akt II FZ 571/07, postanowienie NSA z dnia 02.12.2014r., sygn. akt FZ 436/14, postanowienie NSA z dnia 19.11.2015r., sygn. akt II FZ 775/15). Z oświadczenia strony skarżącej wynika bowiem, że łączny jej miesięczny dochód wynosi 2013,49 zł. (1308,69 zł. + 704,80 zł.= 2013,49 zł.) a same koszty spłaty kredytów wynoszą ok. 2897,60 zł., nie licząc spłaty linii kredytowej w Raiffeisen Bank Polska S.A . ( 2229,33 zł. + 668,27 zł.= 2897,60 zł.). Kwota ta tylko wraz z kosztami żywności ,środków czystości, gospodarstwa domowego i artykułów higienicznych w wysokości 600 zł. oraz kosztami zakupów, przyjmując ich najmniejsza wartość tj. 500 zł., stanowi łącznie 3997,60 zł. i nie obejmuje w/w opłat. Tak więc wydatki strony skarżącej przekraczają ponad dwukrotnie deklarowane przez nią dochody. Jednocześnie należy negatywnie ocenić brak właściwej preferencji wydatków przez stronę skarżącą, wyszczególnionych w ramach ich spisu, sporządzonego na potrzeby oceny jej sytuacji majątkowej, w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba bowiem stwierdzić, iż koszty warsztatów tanecznych siostrzenicy nie stanowią wydatków niezbędnych dla utrzymania ani tej siostrzenicy, ani tym bardziej strony skarżącej. Konsekwencji finansowych takich decyzji strony skarżącej nie można więc przerzucać na współobywateli, w ramach prawa pomocy. W kwestii natomiast spłaty w/w kredytów, podkreślić, trzeba, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 17.11.2011r., sygn. akt I FZ 321/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). W konsekwencji więc w/w okoliczności stwierdzić należy, że strona skarżąca nie wykazała okoliczności koniecznych do wydania pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji , na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt. 2 , w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 z p. zm.).