I OZ 196/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2599/11 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2599/11 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 23 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2599/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek D. W. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2599/11 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 23 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że 16 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2599/11 oddalił skargę D. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 23 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego nr [...] Dnia 21 września 2013 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie. W uzasadnieniu niniejszego wniosku wskazał, że w październiku 2011 r. udzielił pełnomocnictwa adwokatowi M. J. do prowadzenia przedmiotowej sprawy. Skarżący wskazał także, że ustanowiony pełnomocnik unikał z nim kontaktu. Wyjaśnił, iż był przekonany, że pełnomocnik czuwa nad jego sprawą zgodnie z przyjętym zobowiązaniem. Dodał, że fakt niezłożenia wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku w wymaganym przez przepisy prawa terminie nie wynika z jego winy tylko z faktu niepoinformowania go przez pełnomocnika o tym, że w niniejszej sprawie zapadł wyrok oraz o tym jaka była jego treść. Dalej skarżący zaznaczył, że nie otrzymał żadnego zawiadomienia z Sądu o tym, że w jego sprawie został wyznaczony termin rozprawy. Podał, że o wyroku dowiedział się dopiero w dniu 16 września 2013 r. Odrzucając wniosek Sąd I instancji w pierwszej kolejności podniósł, iż zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Natomiast stosownie z art. 87 § 5 powołanej ustawy, po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Zgodnie zaś z art. 88 powołanej ustawy, wniosek o przywrócenie terminu, który jest spóźniony lub niedopuszczalny z innych przyczyn podlega odrzuceniu. Następnie Sąd zaznaczył, iż strona do dnia wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r. była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru (pełnomocnictwo k-5 akt sądowych). Dopiero w dniu 17 października 2013 r. do akt sprawy zostało złożone pismo informujące o odwołaniu ustanowionego pełnomocnika. Stwierdził również, że przesyłka Sądu, zawierająca informację o terminie rozprawy – w dniu 16 maja 2012 r. - została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 kwietnia 2012 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru pisma, k-19 akt sprawy). Natomiast, jak wynika z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie wyroku, skarżący o dacie wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o jego treści dowiedział się dopiero w dniu 16 września 2013 r. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o oddaleniu skargi D. W. zapadł w dniu 16 maja 2012 r. W tej sytuacji termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku upłynął z dniem 23 maja 2012 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia został wniesiony do Sądu w dniu 21 września 2013 r. (data stempla pocztowego na kopercie). Zdaniem Sądu, oznacza to, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony po upływie roku od uchybienia terminu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 87 § 5 ustawy, strona winna również uprawdopodobnić wystąpienie wyjątkowego przypadku w jej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący pomimo braku prawidłowego kontaktu telefonicznego ze swoim pełnomocnikiem, dopiero po dwóch latach spotkał się z nim, w celu ustalenia, co dzieje się w jego sprawie. Ponadto skarżący nie podjął kroków w celu odwołania pełnomocnika. W takiej sytuacji Sąd nie dopatrzył się żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2599/11 po upływie roku od jego uchybienia. W ocenie Sądu, okoliczności takiej nie stanowi fakt, iż pełnomocnik nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a skarżący o możliwości złożenia wniosku dowiedział się dopiero na spotkaniu z adwokatem w dniu 16 września 2013 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł D. W., zaskarżając je w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego tj. a) art. 87 § 2 i 5 P.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego w zakresie okoliczności wskazujących na brak uprawdopodobnienia wystąpienia wyjątkowego przypadku w sprawie, skutkujące wobec skarżącego ograniczeniem konstytucyjnego prawa strony do sądu; b) art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez wydanie decyzji bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, czego wyrazem było nie przesłuchanie zawnioskowanego przez skarżącego świadka K.W. W konkluzji zażalenia wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku tym strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a. po upływie roku od uchybienia terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Art. 87 § 5 P.p.s.a. zaostrza przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od przypadku wyjątkowego. Przez "wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie. Zawarte w art. 87 § 5 P.p.s.a. pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sędziemu. Do Sądu, rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu, należy zatem ustalenie - na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie - czy zachodzi w realiach tej sprawy wypadek, który można uznać za wyjątkowy. Z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji z art. 87 § 5 P.p.s.a., sąd administracyjny, dokonując wykładni pojęcia przypadku wyjątkowego, ma się kierować wykładnią zawężającą (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 421, nb 10; B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2013, uw. 11 do art. 87 P.p.s.a.). Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11.3.2009 r., I OZ 198/09). W orzecznictwie Sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W.Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może prowadzić do odmiennej oceny niż dokonana przez Sąd I instancji, że skarżący nie miał możliwości zapobiegnięcia czy konwalidacji uchybienia pełnomocnika. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika za skutki braku należytej staranności w reprezentacji strony może być przedmiotem oceny, jednakże w toku już innych postępowań (postanowienie NSA z 16.11.2006 r., II OZ 1206/06), a oczywista nierzetelność pełnomocnika może stanowić podstawę do dochodzenia powstałej z tego tytułu szkody na gruncie odpowiedzialności kontraktowej przez sądem cywilnym, ale nie spełnia kryterium braku winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym (postanowienie NSA z 23.2.2005 r., FZ 681/04) bądź wyjątkowego przypadku w rozumieniu art. 87 § 5 P.p.s.a.. Stąd dla przedmiotowego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje to, że skarżący wypowiedział pełnomocnictwo, okoliczność ta nie eliminuje bowiem bezpośredniego skutku, który wcześniejsze działania i zaniechania tego pełnomocnika wywarły na sytuację procesową skarżącego. Bez znaczenia zatem w kontekście przedmiotowego wniosku pozostaje, że ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik będący adwokatem nie wniósł w przypisanym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Należy zatem podzielić pogląd Sądu I instancji, że wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. w sprawie niniejszej nie występuje. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że okoliczności takiej nie stanowi wskazana we wniosku o przywrócenie terminu okoliczność braku kontaktu z pełnomocnikiem ustanowionym z wyboru. W takiej sytuacji, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że powyższa okoliczność nie mogła stanowić podstawy przywrócenia uchybionego terminu, skoro nie zachodził przypadek wyjątkowy (art. 87 § 5 P.p.s.a.). Należy wskazać, że pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna (uchwała SN z 21.9.2000 r., III CZP 14/00, OSNC 2001/2/21). Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z mocodawcą nie podlega kontroli sądu administracyjnego. W tych kwestiach właściwa jest korporacja prawnicza (postanowienie NSA z: 26.7.2013 r., I OZ 595/13; 9.1.2013 r., I OZ 981/12; 26.9.2013 r., I OZ 712/12, cbosa). W sprawie niniejszej nie miało miejsca, jak podnosi skarżący, ograniczenie jego prawa do sądu. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez wydanie postanowienia bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych należy wyjaśnić, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a jedynie z mocy art. 106 § 3 P.p.s.a. może z urzędu lub na wniosek przeprowadzić uzupełniający dowód z dokumentów. Nadto wymienione przepisy nie znajdują zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Reasumując, wniosek skarżącego został złożony z przekroczeniem roku od uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i skarżący nie wskazał wyjątkowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przywrócenia tego terminu. W tej sytuacji uznać należy, iż wniosek ten podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Niedopuszczalne było więc analizowanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ wniosek skarżącego nie spełniał wymogów pozwalających na jej dokonanie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia