I SA/Kr 1478/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M., o zwolnienie od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 27.06.2014r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2009r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 27.06.2014r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2009r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów M.M. ur. w 1982r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną J. J. – M. ur. w 1989r., z którą jednocześnie pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od 2011r. Oboje mają na utrzymaniu syna M.M. ur. w 2013r. Rodzina mieszka w lokalu będącym własnością matki M.M. . Małżonkowie wspomagani są przez nią oraz przez rodziców J. J. – M. Pomoc ze strony matki M.M. przejawia się poprzez zakup przez nią produktów żywnościowych, udostępnianie mieszkania bez ponoszenia opłat oraz spłatę zobowiązań kredytowych J.J.-M. M.M. zatrudniony jest w J. sp. z o.o. w J., na ¼ etatu i z tego tytułu w marcu 2015r. otrzymał 315,64 zł., wynagrodzenia. W 2014r. osiągnął dochód w wysokości 3 337,43 zł., przy przychodzie na poziomie 4 561,18 zł. W stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne m.in. pod sygn. akt Km 1166/13, Km 966/12, Km 18183/13, XII KM 3363/12, w których należności główne wynoszą kolejno: 89 195,12 zł., 123 748,64 zł., 15 556,18 zł., 151 604,11 zł. M.M. podniósł , że jest zadłużony na kwotę ok. 1 500 000 zł. J. J. – M. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: "M. J.J.", która, jak podał wnioskodawca, przynosi jej miesięcznie ok. 3000 zł. dochodu. W 2014r. uzyskała ona z tego tytułu dochód w wysokości 57 217,61 zł., przy przychodzie w wysokości 818 040 zł. W tym samym roku uzyskała natomiast z innych źródeł 5 403,48 zł. dochodu. Firma J. J. – M współpracuje z J. sp. z o.o. w J. z której otrzymuje przelewy gotówki, często o znacznych kwotach. W miesiącu marcu 2014r. na rachunek M. J.J., prowadzony przez Bank Zachodni WBK S.A., wpłynęły na przykład następujące kwoty: 570,95 zł. (przelew z dnia 03.03.2014r.), 200 zł. (przelew z dnia 04.03.2014r.), 8 989,47 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 12 000 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 12 512 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 491 zł. (przelew z dnia 11.03.2014r.), 4 500 zł. (przelew z dnia 12.03.2014r.), 8 921 zł. (przelew z dnia 18.03.2014r.), 52 003 zł. (przelew z dnia 18.03.2014r.), 102 008 zł. (przelew z dnia 19.03.2014r.), 7000 zł. (przelew z dnia 20.03.2014r.), 20 000 zł. (przelew z dnia 20.03.2014r.), 2000 zł. (przelew z dnia 21.03.2014r.), 28 290 zł. (przelew z dnia 27.03.2014r.), 7 646 zł. (przelew z dnia 31.03.2014r.). Miesięczne wydatki rodziny obejmują : opłatę za żłobek – 699 zł., opłaty za mieszkanie – 700 zł. (płacone przez matkę i żonę ), koszty związane z życiem codziennym dla trzech osób 1000 – 1500 zł. Strona skarżąca podniosła również, że spłacane są zobowiązania żony: z tytułu "kredytu i debetu" "z ratą 1000 zł. za każdy z kredytów "; z tytułu kredytów konsumpcyjnych, których raty wynoszą ok. 300 zł., miesięcznie. Sam wnioskodawca spłaca natomiast raty z tytułu grzywien karnych w łącznej wysokości 283 zł. (80 zł. + 203 zł. = 283 zł.). Zgodnie z zaświadczeniem ze Starostwa Powiatowego w K., z dnia 19.05.2015r. M.M. jest wraz z BRE Bankiem S.A. współwłaścicielem samochodu marki Volkswagem Passat, a wraz z GE Money Bankiem S.A. współwłaścicielem samochodu marki Mercedes Benz CLS 350. Zdaniem wnioskodawcy Volkswagem Passat okazał się kradziony i został zatrzymany przez policję do sprawy o sygn. akt [...] a Mercedes Benz CLS 350 został uszkodzony na Ukrainie w styczniu 2010r. i tam został pozostawiony. Bank wypowiedział natomiast umowę dotyczącą tego samochodu i wszczął egzekucję . Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). W niniejszej sprawie strona skarżąca, nie przesłała natomiast, mimo wezwania: - zeznania podatkowego mamy M.M., za 2014r., - wyciągów z kont bankowych mamy M.M., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - oświadczenia określającego wysokość miesięcznych dochodów mamy M.M. Wnioskodawca oświadczył, iż jego mama nie znajduje powodu dla którego miałaby przekazać te dane jemu a w konsekwencji WSA w Krakowie. Zwrócić należy uwagę, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej , rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków finansowych i oszczędności, wszystkich jego członków. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę . To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Wspomniane wezwanie wystosowane zostało na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z nim : "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Regulacją rozszerzającą w stosunku do art. 255 w/w ustawy jest natomiast § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2003 r., nr 227, poz. 2245), który stanowi, iż: "Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy". Zwrócić należy przy tym uwagę, że przepis ten nie stanowi katalogu zamkniętego dokumentów źródłowych, o które można wzywać stronę, w przypadku przewidzianym przez art. 255 w/w ustawy. Świadczy o tym wyraźnie użyte w § 4 w/w rozporządzenia sformułowanie "mogą być w szczególności:" W rozpatrywanym przypadku, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej jego i żony a pominąć dane dotyczące matki. Należy bowiem uwzględnić kondycję finansową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też, wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 w/w ustawy może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe domowników osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Tak więc w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 w/w ustawy do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. (por. postanowienie NSA z dnia 29.11.2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, postanowienie NSA z dnia 16.06.2011r., sygn. akt II FZ 117/11, postanowienie NSA z dnia 14.11.2011 r., sygn. akt II FZ 554/11). Ponadto zwrócić należy uwagę iż, strona skarżąca spłaca miesięcznie zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości 2 300 zł. (1000 zł. + 1000 zł. + 300 zł. = 2300 zł.) a zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą w tej materii prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 10.02.2014r. , sygn. akt I FZ 21/14, postanowienie NSA z dnia 21.04.2015r. , sygn. akt I FZ 79/15, postanowienie NSA z dnia 08.01.2015r. , sygn. akt II OZ 1361/14 ). Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez M.M. faktu pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej trzeba podkreślić, że nie ma on znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). W konsekwencji więc wskazanych wcześniej okoliczności, w szczególności nieprzesłania dokumentów źródłowych dotyczących matki M.M. stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz . 270 z p. zm. ).