I OZ 1075/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 721/16 w sprawie wniosku M. K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 721/16 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Szefa Służby Wywiadu Wojskowego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 721/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 721/16 w sprawie z jego skargi na decyzję Szefa Służby Wywiadu Wojskowego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 721/16 (dalej wyrok z 9 marca 2017 r.) oddalił skargę M. K. (dalej skarżący) wniesioną na decyzję Szefa Służby Wywiadu Wojskowego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika adw. D. B., nie zgłosił wniosku o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku. Pismem z dnia 29 marca 2017 r. (data stempla pocztowego – 30 marca 2017 r.) pełnomocnik skarżącego złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia ww. orzeczenia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu podniósł, że do uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia doszło z powodu błędu pracownika sekretariatu kancelarii, który nie przekazał informacji o terminie rozprawy. Konsekwencją powyższego był brak wiedzy o wydaniu wyroku i związany z tym brak możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że błąd ludzki ze strony sekretariatu stanowi przesłankę do uznania okoliczności niezachowania terminu za niezawinioną. Pokreślił, że jego mocodawca nie powinien ponosić odpowiedzialności za błędne działanie sekretariatu kancelarii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. Z treści art. 86 § 1 ppsa wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 87 § 1 ppsa, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 ppsa, tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Jednocześnie ustawodawca w art. 88 ppsa postanowił, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 ppsa, a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie niedokonanie czynności w terminie powoduje dla strony ujemne skutki. Jednakże by ich uniknąć konieczne jest spełnienie łączne wszystkich pozostałych przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności. Wniosek o przywrócenie terminu został nadany w Urzędzie Pocztowym dnia 30 marca 2017 r. (data stempla pocztowego), więc w terminie 7 dniu od dnia, w którym pełnomocnik skarżącego dowiedział się o wydaniu wyroku. Zgodnie z art. 87 § 4 ppsa równocześnie z wnioskiem strona dokonała czynności, której nie dokonała w terminie. Ostatnim warunkiem, od którego zależy skuteczność wniosku jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie uchybionego terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej, jest zatem uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła ona dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że "uprawdopodobnienie braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania czyli siły wyższej (A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II , str. 368 - 370). Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W niniejszej sprawie, wnioskując o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia pełnomocnik skarżącego wskazał, że termin ten nie został dochowany z winy pracownika kancelarii, który nie przekazał informacji o terminie rozprawy. Błąd pracownika zatrudnionego w kancelarii prawnej nie jest okolicznością, która uzasadniałyby przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika procesowego (a także zatrudnionych przez niego osób) ponosi w pełni strona, która w takiej sytuacji nie może podnosić argumentu, że jest ofiarą nieprofesjonalnego działania swojego pełnomocnika. Pogląd Sądu w tej kwestii znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktrynie. Przykładowo w postanowieniu z 29.7.2004 r., FZ 110/04, NSA stwierdził, że "osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy. Skarżącego natomiast obciąża odpowiedzialność związana z wyborem jednostki, której zleciła pomoc prawną, a skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę" i w postanowieniu z 27.7.2006 r., II FZ 386/06 "zaniedbania osób, którymi posłużyła się strona (pełnomocników) w pełni ją obciążają, a to z kolei oznacza, że niezachowanie terminu przez jej pełnomocnika równoznaczne jest z zaniechaniem samej strony, która nie może twierdzić, że za jego działanie nie ponosi odpowiedzialności" (oba orzeczenia dostępne w cbosa). Skarżący ponosi pełną odpowiedzialność za działania swojego pełnomocnika podejmowane w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa. Tym samym nie może się skutecznie powoływać na okoliczność nieprofesjonalnego zachowania pełnomocnika w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy powołane przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie świadczą o zaistnieniu sytuacji wyjątkowej, pozwalającej na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 9 marca 2017 r. Na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. K., reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 86 § 7 ppsa przez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 9 marca 2017 r., podczas gdy zawiadomienie o terminie rozprawy nigdy nie zostało fizycznie przedstawione pełnomocnikowi skarżącego przez personel Kancelarii, w związku z czym nie mógł on wiedzieć o terminie rozprawy i w konsekwencji w terminie złożyć wniosku o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnego postanowienia o odmówieniu przywrócenia terminu do złożenia wspomnianego wniosku, choć działanie pełnomocnika nie było zawinione. W uzasadnieniu pełnomocnik przedstawił stan faktyczny dotyczący niniejszej sprawy oraz rozwinął swoje rozważania dotyczące braku informacji dotyczącej rozprawy, której nie uzyskał z powodu zawinionego zachowania pracownika kancelarii. Podkreślił przy tym, że w związku z powyższym do uchybienia terminu nie doszło w rezultacie winy profesjonalnego pełnomocnika ani skarżącego, ale ludzkiego błędu po stronie sekretariatu kancelarii. Pełnomocnik przywołał orzeczenie NSA z 30.4.2014 r., I GSK 1580/12, w którym Sąd wskazał, że o braku winy w niedochowaniu terminu można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że jego dochowanie stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, np. siły wyższej czy też niektórych zdarzeń losowych i SN z 3.2.2016 r., II UK 176/14 w którym wskazano, że zdarzenie losowe nie może być ograniczone tylko do wypadków siły wyższej oraz do klęski i innych wydarzeń spowodowanych działaniem żywiołów lub sił przyrody. Zdaniem pełnomocnika skoro wadliwe działanie systemu komputerowego używanego do ewidencji pism w kancelarii stanowi przesłankę do uznania okoliczności niezachowania terminu za niezawinioną (postanowienie NSA z dnia 27.9.2011 r., I OZ 723/11), to błąd ludzki po stronie sekretariatu tym bardziej stanowi warunek uznania go za niezawiniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 ppsa). Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca W rozpoznawanej sprawie skarżący działał w postępowaniu przez pełnomocnika profesjonalnego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat czy radca prawny podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej obligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. W orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnik czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również odbierania pism od sądów i niezwłocznego wpisywania terminów rozpraw do kalendarza spraw kancelarii. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). Niezależnie od tego czy błąd popełnił pełnomocnik wnioskującego, czy pracownik jego kancelarii, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca (postanowienie NSA z: 9.1.2013 r., I OZ 958/12, Lex nr 1273900; 25.11. 2015 r., I OZ 1515/15, Lex 1990116; 28.9.2016 r., II OZ 975/16, Lex 2207432). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu. Wbrew twierdzeniom zażalenia, mając na uwadze istotne okoliczności sprawy, nie jest okolicznością wskazującą na brak winy zaniechanie pracownika kancelarii, w skutek którego pełnomocnik nie powziął wiadomości o terminie rozprawy. Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 721/16. Zarzut naruszenia art. 86 § 1 ppsa okazał się niezasadny. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.