I OZ 1663/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym Izby Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.– spółka prawa niemieckiego prowadząca w Polsce działalność w ramach R. Sp. z o.o. Oddział w Polsce na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 714/15 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 714/15 wydanego w sprawie ze skargi R.– spółka prawa niemieckiego prowadząca w Polsce działalność w ramach R. Sp. z o.o. Oddział w Polsce na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 714/15 (dalej postanowienie z 14 września 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku R.– spółka prawa niemieckiego prowadząca w Polsce działalność w ramach R. Sp. z o.o. Oddział w Polsce odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 714/15 w sprawie ze skargi R.– spółki prawa niemieckiego prowadzącej w Polsce działalność w ramach R.Sp. z o.o. Oddział w Polsce (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej Minister) z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lutego 2015 r.) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. Wyrokiem z 19 sierpnia 2015 r. I SA/Wa 714/15 (dalej wyrok z 19 sierpnia 2015 r.) WSA w Warszawie oddalił skargę skarżącej na decyzję z [...] lutego 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. Dnia 1 września 2015 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącej r. pr. P. H. wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 sierpnia 2015 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej wskazał, że nie złożył wniosku w terminie (termin upłynął z dniem 26 sierpnia 2015 r.) ze względu na udar cieplny, którego doznał z powodu panujących upałów. Pełnomocnik wyjaśnił, że jego stan zdrowia był na tyle zły, że w związku z omdleniami, bólem i zawrotami głowy, dnia 26 sierpnia 2015 r. został przewieziony do lekarza. Jednocześnie wskazał, że jego stan zdrowia uniemożliwił mu nie tylko osobiste zajęcie się sprawami klienta, lecz także - w sposób istotny ograniczając jego kontakt z otoczeniem – przekazanie tej sprawy innej osobie, co i tak było znacznie utrudnione ze względu na sezon urlopowy. Pełnomocnik skarżącej do wniosku załączył pismo – kartę z dnia 26 sierpnia 2015 r. sporządzoną przez lekarza T. R., neurochirurga, specjalistę rehabilitacji medycznej, medycyny sportowej - prowadzącego Indywidualną Specjalistyczną Praktykę Lekarską pod firmą J. R. T. w W.. Z powyższej karty lekarskiej wynikają dolegliwości, z którymi stawił się pacjent na wizytę lekarską zalecenia lekarskie (k. 55-57, 58, 60 akt sądowych). Zgodnie z art. art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa) uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a uchybienie powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego. Zgodnie z powyższym jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie to nastąpiło bez winy strony. Sąd I instancji podniósł, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W orzecznictwie do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega bowiem na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd analizując okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności i dbałości o interesy mocodawcy, nie wykazał bowiem braku winy w uchybieniu terminu, a przyczyny wskazane, nie usprawiedliwiają niedochowania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 sierpnia 2015 r. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że skarżąca była reprezentowana w niniejszym postępowaniu przez czterech profesjonalnych pełnomocników. Z pełnomocnictwa z dnia 21 listopada 2011 r. znajdującego się w aktach sprawy sądowej wynika, że skarżąca upoważniła radców prawnych: T. B., R. K., P. H. i S. M. z Kancelarii "[...]., O. A., B. A. Kancelaria Prawnicza" Spółka Komandytowa z siedzibą w W., ul. K. [...], lok. [...],W., działających łącznie lub samodzielnie, do reprezentowania Spółki m.in. przed sądami administracyjnymi we wszelkich postępowaniach dotyczących nieruchomości wskazanych w tym pełnomocnictwie, w szczególności w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. W. z dnia [...] lipca 1961 r. nr [...] (k. 12=52 akt sądowych). Skarga na decyzję z [...] lutego 2015 r., w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia administracyjnego została podpisana przez r. pr.: T. B. i R. K. (k. 6v akt sądowych). Na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 r. skarżącą reprezentował zaś r. pr. P. H. (k. 53 akt sądowych). Do dnia rozprawy nie wpłynęło do WSA w Warszawie oświadczenie skarżącej o wypowiedzeniu pełnomocnictwa któremukolwiek z wyżej wskazanych pełnomocników. Z powyższego wynika, że każdy z pełnomocników mógł złożyć skutecznie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a ewentualna choroba jednego z nich nie usprawiedliwia braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia w imieniu skarżącej wniosku przez pozostałych trzech pełnomocników. Ewentualne ustne ustalenia między pełnomocnikami co do zakresu wykonywania przez nich poszczególnych czynności w sprawie do prowadzenia, której zostali upoważnieni, nie mają, w ocenie Sądu I instancji, żadnego znaczenia. W kontekście powyższego wzorzec staranności zawodowej radcy prawnego obejmuje jego profesjonalizm w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. Z profesjonalizmem zaś wiąże się m.in. podjęcie środków mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej bierze się pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę (lub odpowiednio przez pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Niewątpliwie, pełnomocnik skarżącej r. pr. P. H. takich czynności zabezpieczających się w dotrzymaniu terminu nie podjął. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z orzecznictwem NSA nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli strona (w przedmiotowym przypadku – pełnomocnik) mogła skorzystać z pomocy innych osób. Pełnomocnik dbając należycie o interesy swojego klienta mógł się zabezpieczyć i poprosić osobę trzecią, w szczególności pozostałych pełnomocników o wyręczenie go w sytuacji gdyby jego stan zdrowia nie pozwalał mu na terminowe złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Pozostali pełnomocnicy nawet jeśli przyjąć (na co wskazano wyżej), że ustalali między sobą zakres czynności, które każdy z nich podejmuje w postępowaniu, winni do końca zachować należytą staranność w prowadzeniu sprawy, bowiem w świetle prawa, póki pełnomocnictwo nie zostanie wypowiedziane lub nie wygaśnie, każdy z nich działa w sprawie i obowiązany jest do dochowania należytej staranności. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie okoliczności, na które powołuje się skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie mogą stanowić pozytywnej przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (k. 2-6, 8-9, 12, 54, 55-60, 64-68 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie wywiodła R.– spółka prawa niemieckiego prowadząca w Polsce działalność w ramach R.Sp. z o.o. Oddział w Polsce reprezentowana przez pełnomocnika r. pr. P. H.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 ppsa przez błędne jego zastosowanie i odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, mimo, że strona skarżąca uchybiła temu terminowi bez własnej winy. Wobec faktu, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, wniesiono o: 1) uchylenie powyższego postanowienia w całości, rozpoznanie i uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu (art. 188 w związku z art. 197 § 2 ppsa); - zaś w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku o merytoryczne rozpoznanie sprawy, wniesiono o: 2) uchylenie skarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania (k. 86-89 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa, Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 86 § 1 ppsa. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 462-464, nb 4; postanowienie NSA z 12.2.2015 r., I OZ 91/15, Lex 1643289). W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda – op. cit., s. 464, nb 4 i aprobowane przez Komentatorów postanowienia NSA, SN i WSA). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskująca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W orzecznictwie Sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały SN z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może prowadzić do odmiennej oceny niż dokonana przez Sąd I instancji. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na skarżącej, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentujących ją czterech pełnomocników. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnicy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również nadawania pism do sądów. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). Niezależnie od tego czy błąd popełnił pełnomocnik wnioskującej, czy pracownik jego kancelarii, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca (postanowienie NSA z 9.1.2013 r., I OZ 958/12, Lex nr 1273900). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu. Argumentacja dotycząca choroby jednego z czterech pełnomocników i wynikająca z niej niemożność złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z 19 sierpnia 2015 r., nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bowiem na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek takiego zorganizowania pracy swej kancelarii, by w sposób właściwy zadbać o interesy strony (mocodawcy). W niniejszej sprawie należy uznać za trafną ocenę Sądu I instancji, że przywołane przez pełnomocnika r. pr. [...] we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie dostarczały dostatecznych podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło z przyczyn przez niego i dalszych trzech pełnomocników niezawinionych. Spośród czterech profesjonalnych pełnomocników dwaj - r. pr. T. B. i r. pr. R. K., byli aktywni w postępowaniu sądowoadministracyjnym (sporządzili i podpisali skargę; r. pr. R. K. przedłożył dowód uiszczenia wpisu; k. 2, 6v, 12, 27, 28 akt sądowych). Wyrok z 19 sierpnia 2015 r. oddalający skargę, ogłoszono na rozprawie dnia 19 sierpnia 2015 r. z udziałem r. pr. P. H., zatem termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął dnia 26 sierpnia 2015 r. o północy (art. 141 § 2 ppsa). Powołana we wniosku przyczyna uchybienia terminu, jaką była choroba jednego z 4 pełnomocników, zaistniała nagle 26 sierpnia 2015 r., mogłaby stanowić przesłankę przywrócenia terminu, gdyby ów pełnomocnik prowadził jednoosobową kancelarię. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 6.10.1998 r., II CKN 8/98, Lex nr 50679, należy wskazać, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie NSA z: 27.3.2012 r. II OZ 221/12, Lex 1138266; 29.2.1012 r., II FZ 93/12, Lex 1116245). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej analizy prawidłowo dokonał Sąd I instancji, który wydając zaskarżone postanowienie uznał, że przedstawione w aktach niniejszej sprawy okoliczności nie uprawdopodobniają, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika skarżącej – jednego z czterech ustanowionych w sprawie. W wysoko wyspecjalizowanej kancelarii, działającej jako spółka komandytowa, zrzeszającej siedemnastu prawników, z których czterech jest pełnomocnikami skarżącej (k. 2, 12 akt sądowych), praca kancelarii winna być tak zorganizowana, by nawet nagła choroba jednego z pełnomocników nie powodowała niemożności dokonania prostej czynności procesowej - złożenia wniosku z art. 141 § 2 zd. 2 ppsa – przez innego prawnika kancelarii. Zorganizowanie pracy kancelarii może polegać na prostym – w dobie komputeryzacji – sprawdzeniu w kancelarii, czy wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku ekspediowano, tym bardziej, że tego dnia upływał termin do złożenia wniosku, a kontrolowana sprawa niewątpliwie należała do istotnych z punktu widzenia mandanta. Taka organizacja pracy kancelarii nie ma nic wspólnego z "wymogiem sprawdzania i kontrolowania działań innego zawodowego pełnomocnika" (s. 4 zażalenia). Sąd I instancji takiego wymogu nie stawia – trafnie wskazuje, że każdy z pełnomocników ma obowiązek do końca zachować należytą staranność w prowadzeniu sprawy, bowiem każdy z nich działa w sprawie i obowiązany jest do dochowania należytej staranności (s. 4 uzasadnienia postanowienia z 14 września 2014 r.). W związku z powyższym Sąd I instancji trafnie uznał, że zły stan zdrowia, na który powołał się pełnomocnik r. pr. [...] i który uniemożliwił pełnomocnikowi osobiste zajęcie się sprawami strony w ostatnim dniu terminu, nie może być uznany za okoliczność przemawiającą za brakiem winy profesjonalnego pełnomocnika w uchybieniu terminu (k. 52, 55-58 akt sądowych). W świetle powyższego uznać należy, że zasadnie Sąd I instancji oddalił złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 sierpnia 2015 r. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.